Добредојдовте
  • Users with e-mails at mail ·ru, aol ·com and gmx ·com to contact admins for registration.
  • Новорегистрираните членови повратниот одговор од форумот за активирање на сметката нека го побараат и во Junk на нивните пошти.
  • Сите регистрирани членови кои неучествуваат во дискусиите три месеци автоматски им се брише регистрацијата

 

Thread Rating:
  • 0 Vote(s) - 0 Average
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Михајло Пупин: првиот македонист или заложбеник за великосрпската кауза
Author Message
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#1

Деновиве налетав на текст (види подоле) на Блаже Миневски во порталот denesen.mk насловен „ВУДРО ВИЛСОН ДО МИХАЈЛО ПУПИН: Букурешкиот договор е на корумпираните балкански буржоазии, инсистирај на автономна Македонија“. Текстот е од 9.9.2018 година, и до сега бил споделен преку две илјади пати, а бил лајкуван 81 илјада пати. Текстот е тешка манипулација и е школски пример за извртувањето на историските факти и нивното селективно нагласување и премолчување со цел да се задржи лажната слика за македонската историја која ни ја сервираат режимски одобрените историчари на србокомунистичката клика.

Секако, Миневски како режимски слуга, само си ја врши должноста. „Историчар“ како него не би можел ниту да дипломира во меритократски систем, а не пак да добие прилика да издава трудови. Нејсе, ниту е македонското општество меритократија, ниту е Миневски историчар. Македонското општество е отворен затвор најсродно со култашка комуна, а Миневски само еден од мегафоните чија задача е народот да го држат во бунило. Меѓутоа, текстовите како овој на Миневски не би биле толку ефективни колку што очигледно се доколку немаше публика која сака да ги чуе лагите кои тој и оние како него ги шират. Таа публика, свесна за својата ништожност, за фактот дека нема ништо постигнато во животот и свесна дека нема намера во догледно време да го менува својот мрзешлив карактер, сака некој да ја лаже и да ја величи. Па така, кога Миневски вели дека објективно големиот научник од доцниот 19 и раниот 20 век, Михајло Пупин се залагал за автономна Македонија по барање на Вудро Вилсон, таа ништожна публика скока од радост и вели, „Еј, видете бре копуци! Големи сме биле, големи ќе останеме!“

Поентата на Миневски е да покаже дека отсекогаш имало Македонци со македонска самосвест, и дека „бугаршките“ слуги на бугарскиот дворец од ВМРО се вистинските непријатели на македонската кауза. Како и во случајот на претходниот „македонист #1“, Крсте Петков Мисирков, изложувањето на сите факти покажуваат нешто сосема друго! Тие покажуваат дека македонската самосвест била речиси непостоечка во апсолутна смисла, и дефинитивно непосточека во смисла на денешното сваќање на работите, сѐ до втората половина на 20 век. Ова значи дека имаме многу посериозна задача пред нас во однос на оформувањето на вистински македонски идентитет, идентитет кој мора да биде заснован на фактите, и кој мора да биде опрезен од опасноста која постојано нѐ бдее: склоноста на македонското население да бара експресно решение за своите проблеми преку правење на зделки со Ѓаволот.

Додека не почнеме да се соочуваме со вистината, ќе останеме заробеници во тој отворен затвор. Во продолжение на темава ќе постирам: епизода 33 од видео-подкастот „Гласот на слободна Македонија“ во кој ја дискутираме колумната на Миневски; поглавјето „Југославија“ и релевантни извадоци од поглавјето „Бугарија“ од книгата „Париз 1919“ од Маргарет МекМилан; извадоци од „Црна рука врз Европа“; научното дело „О НАЦИОНАЛНОМ РАДУ МИХАЈЛА ПУПИНА“ од Гласникот на српското географско друштво; извештајот на Ангел Којунџиев до ЦИА во кој е прикачен меморандумот на Џемс Бушѐ кој го спомнува Миневски; четрнаесетте точки на Вудро Вилсон.



(This post was last modified: 24-09-2019, 02:57 PM by Црн Душко.)
24-09-2019, 02:51 PM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#2

Текстот на Миневски. Во првиот параграф тој го прави единственото споменување на Александров и Протогеров каде што на извонредно перфиден начин се обидува да створи слика дека Вилсон бил за автономна Македонија и дека тоа би било производот на Версај, доколку бугарашките предавници не се замешале со својот меморандум во кој се повикуваат на „македонски Бугари“. Од Четрнаесетте точки како и од извадоците од МекМилан ќе видиме дека Вилсон бил за обнова на балканските граници од 1914 година. Вистината е дека меѓу победничките сили во Версај само Италија, како загрозена од Југославија, имала желба да се створи обединета македонска држава која би била контратежа на Србија.

Quote:ВУДРО ВИЛСОН ДО МИХАЈЛО ПУПИН: Букурешкиот договор е на корумпираните балкански буржоазии, инсистирај на автономна Македонија
/ 09.09.2018

На Мировната конференција во Париз, Михајло Пупин имал инструкции од американскиот претседател Вилсон да инсистира на автономна Македонија
Пишува : Блаже Миневски

Mихајло Пупин, како специјален пратеник на американскиот претседател Вудро Вилсон, учествувал во подготвителните седници на Мировната конфереција во Париз, залагајќи се Македонија да добие автономија, да стане држава. За жал, истовремено, паралелно со ваквите залагања на Пупин,  Александар Протогеров и Тодор Александров, двајца од  тројцата членови на ЦК на ВМРО, праќаат Меморандум до претседателот на Конференцијата во кој македонското население го нарекуваат „македонски Бугари” кои бараат приклучување на Македонија кон Бугарија.  Заради таквите определби на членовите на ЦК на ВМРО и Исполнителниот комитет, настанал отворен судир меѓу нив од една, и членовите на Привременото претставителство, од друга страна.

А тоа секако било контрапродуктивно во однос на решенијата за таканареченото македонско прашање на Мировната конференција во Париз. Се разбира, ваквата перцепција за длабоките поделби во македонската средина, малку или само делумно можеле да се поправат со акциите што ги преземала македонската емиграција за афирмација на македонското прашање. Разните македонски групи со седиште во САД, Канада и Романија организирале митинзи, испраќале писма, апели и телеграми против негаторската политика кон Македонија. За жал, ништо не вродило со плод.
Значи, во една таква атмосфера, Михајло Пупин, како специјален пратеник на американскиот претседатрел, отворено се залагал за посебна, автономна македонска држава.
САД сакале да се реши македонското прашање уште во 1912 година!  
Но како Михајло Пупин станал специјален пратеник на американскиот претсетадел Вудро Вилсон, и на кој начин го поставил прашањето за автономија на Македонија, односно барањето за создавање назависна македонска држава? До 1911 а особено во текот на 1912-та година, повеќе американски весници и списанија пишувале за Балканот, посебно за Македонија, а американската јавност била релативно добро информирана за состојбата и судбината на македонскиот народ. Сето тоа довело пролетта 1912-та година САД директно да се замешаат во решавањето на  таканареченото „источно прашање“, односно прашањето за судбината на Македонија по пропаѓањето на Отоманската империја.
Повеќе не постоело „источното прашање“ туку само „македонско прашање“. Во тој контекст, САД со заинтересираност го следеле намошниот развој на настаните на Балканот, а посебно положбата на  македонскиот народ. Затоа за време на одржувањето на Мировната конференцијата во Букурешт, во август 1913-та година, Владата на САД интервенирала со нота кај владите на балканските  држави, нагласувајќи дека „со задоволство би прифатиле одредба во договорот со која целосно би се гарантирале граѓанските и верски права на граѓаните“, мислејќи , пред се, на Македонија и македонското население.
Се разбира, Михајло Пупин, големиот научник, чии претци потекнуваат токму од Македонија, кој веќе бил познат граѓанин на САД, не можел да биде индиферентен кон она што се случувало на Балканот а особено во Македонија. Според документите што ги истражувал проф. д-р Павле Митрески, Михајло Пупин  активно се вклучил во акциите поврзани со балканската војни, односно два дена по нејзиното започнување на 18 октомври 1912-та година, ги собрал на состанок во Њујорк дел од иселениците од Србија и Црна Гора. На состанокот присуствувале околу 500 лица, а имало и новинари меѓу кои и новинари на влијателниот  „Њујорк тајмс“.

Пупин зборувал на српски јазик, а за новинарите имало симултан превод кој го вршел Адолф Леви. Во почетокот на својот говор Пупин истакнал дека Балканската војна не е само војна против Турција туку и војна против европската дипломатија, а особено против „големите сили кои не ги спроведоа во дело одлуките на Берлинскиот конгрес од 1878-та година а кои се однесуваа на балканските држави“.
Овие зборови на Путин всушност се однесуваат на една од одлуките од Берлинскиот конгрес според која Македонија требаше да добие автономија со што сигурно немаше да дојде до Илинденското востание, како и до кобниот Букурешки договор и поделбата на Македонија. Говорот во Њујорк, Пупин го завршил со зборовите „да ги ослободите вашите браќа во Македонија, да ги сочувате вашите жени од Турците, вашите ќерки од опасноста на харемот, од колење и грабеж.“
Притоа, во меѓувреме, бројните апели што пристигнувале од страна на  македонските асоцијации во Америка и Канада до претседателот Вудро Вилсон, но и до државниот секретар на САД, барале да се реши македонското прашање, односно македонскиот народ да биде признат и да добие автономност. Ваквите барања биле публикувани и во американскиот печат. Се разбира, тоа влијаело не само на американската јавност туку и на американската делегација во Париз да изгради став дека е време, дека е неопходно Македонија да добие автономија. Сето тоа американската делегација, особено Михајло Пупин ќе го искористи за да го отвори на маса македонското прашање.
Според мировната програма на претседателот на САД, Вилсон, која има 14 точки, Букурешкиот договор не може да биде основа за решавање на балканскиот проблем, со оглед на тоа дека договорот бил дело на корумпираните балкански буржоазии. Во дипломатските  кругови на САД се сметало дека единствено можна, прифатлива солуција за трајно решавање на опасниот балкански проблем, во чие средиште е македонското прашање, е „создавање автономна македонска држава“, која, подоцна, откако ќе добие автономија, би можела да се приклучи во сојуз на самостојни балкански држави, во балканска конфедерација.
Велика Британија го спречила создавањето на  автономна Македонија!?
Според документи од американските и британските архиви, македонското прашање било разгледувано на тајни, прелиминарни разговори што се воделе во Париз и Лондон, пред започнувањето на Мировната конференција, и тоа во повеќе наврати, а најмногу во контекст на концепцијата на претседателот Вудро Вилсон. Притоа, за разлика од Америка, која била за создавање на автономна македонска држава, Велика Британија била решително против создавање на каква било македонска државност, со образложение дека автономија значи исто што и независност.
Сепак идејата на претседателот Вилсон за создавање автономна македонска држава на Балканот не била напуштена, не била ставена ад акта. Во  февруари 1919-та година, Либиер, член на американската експертска група во Париз, водел разговори со британскиот новинар Xемс Баучер во врска со актуелизирањето на прашањето за автономија на Македонија. Притоа Баучер изнел образложен план за автономна македонска држава, под протекторат на САД, а по барање на македонскиот народ. Во меѓувреме, по пристигнувањето во Париз, Путин од југословенската  експертска група прибрал одредени податоци за положбата во која се нашла српската делегацијата, пред се поради нерешените граници.
За тие приблеми го ‘известувале скоро единаесет дена.’ Американската делегација, а посебно професорот Xонсон и  полковникот Хаус, десна рака на претседателот Вулсон за надворешна политика, предложиле Пупин да  напише меморандум и тој меморандум на 19-ти април 1919-та година веќе му бил предаден на претседателот Вилсон. Следниот ден го известуваат Пупин дека претседателот Вилсон го прочитал меморандум, и дека тој „извонредно многу му се допаднал“.
Според телеграмата од Белата куќа, претседателот Вилсон и американската делегација „високо ги цени Пупиновите идеи за јужнословенското прашање“. Во тој меморандум до претседателот на САД, Пупин меѓудругото барал да се решат историските и етничките прашање во Македонија и Словенија, но Пашиќ, се разбира, не можел да се согласи со тоа, плашејќи се дека Бугарите на Конференцијата ќе го актуализираат македонското прашање,  и територијата која за него била од посебна важност.
Во едно писмо испратено од Париз на 24 април 1919-та година до премиерот Стојан Протиќ, Пашиќ високо ја оценува работата на Михајло Пупин во Париз, но во додатокот на писмото меѓудругото стои:
„Пупин сака да се најде овде во времето кога ќе се решава за исправките на нашата граница спрема Бугарија, бидејќи сега има силна пропаганда во корист на Бугарија, а мисионерите и професорите на Роберт-колеџот водат жестока кампања за автономија на Македонија“.
На одвоена консултативна седница на Југословенската делегација во Париз одржана на 2 мај 1919-та година се дискутирало за Вилсоновиот план за Балканот и на крајот биле усвоени неколку заклучоци по кои треба делегацијата да решава.
Во заклучоците, во шестата точка, се зборува за македонското прашање:
„…г. Бошковиќ соопштува дека според информациите што ги има барем до извесна мера во Америка, таму се шири идеја за автономија на Македонија. Ако Вилсон ја прифати таа идеја и со неа излезе во јавност, ќе биде многу тешко состојбата да се врати назад. Затоа би било потребно на некој начин да се спречи Вилсон во тоа, зашто нашето кралство никогаш не би се сложило со таа комбинација. Би требало за ова да му се каже на Пупин, кој се интересира за ова прашање“.


Пашиќ против Пупин!
Во врска со несогласувањето на Михајло Пупин со Никола Пашиќ во врска со решавањето на македонското прашање, на што Пупин инсистирал и несебично се залагал почнувајќи од Правата балканска војна, па во текот на Првата светска војна а посебно на Мировната конференција во Париз, треба да се знаат неколку податоци, кои биле против Пупин и неговите идеи по напуштањето на Париз и враќањето во САД. Станува збор за силни, организирани напади против него координирани од Пашиќ. Според спомените на Миливој Матиќ, српски функционер од тоа време, „ситните луѓе се обидувале да му се одмаздат на Пупин за ставовите на Мировната конференција во Париз, па ја побуниле младината и таа демонстрирала против него кога бил во Белград по враќањето од Париз. Белградската општина и Белградскиот универзитет се приклучиле на протестите.“
По неколкудневен престој во Белград, таа, 1919 година, Пупин неколкупати престојува и во Идвор каде што ќе одржи и едно популарно предавање пред граѓаните на Панчево „за американскиот идеализам“, нагласувајќи дека  „Америка не бара ниту земја, ниту градови, не бара ниту овластување за да се наметне како тутор во туѓи краеви, не бара ниту воена оштета; таа е  тука само за да агитира умереност меѓу другите големи сили, барајќи правичност за сите мали народи“.
Притоа особено бил заинтересиран за Македонија, што може да е и своевидно чувство за некаков долг кон своите претци. Затоа со право д-р Коча Јончиќ инсистира „што повеќе да се истражува односот на Пупин кон Македоанија и македонското прашање“, а истото мислење го делат и српските универзитетски професори д-р Андреја Митровиќ и д-р Славко Гавриловиќ.
Пупинов фонд за помош на Македонците! 
А дека Пупин имал посебен однос кон Македонија, зборува и тоа што со свои сопствени средства формирал специјален фонд за стипендирање на  сиромашни деца од Македонија, а фондот го посветил на својата мајка Алимпијада. Овој фонд бил исклучиво наменски за школување на деца од Македонија, а вкупниот износ на средства од година во година растел. Така во 1914-та година започнал со 40.000 динари, шест години подоцна веќе располагал со 200.000 денари во злато, а во 1928-та година достигнал 475.309 динари во сребро. Претворањето на динарите во злато, а потоа и во сребро било на барање на Путин со цел да се зачува вредноста на одвоената сума пари. Фондот бил активен до 1940-та година а еден од учениците кој добивал Пупинова стипендија бил и охриѓанецот Благоја Ивановски-Жура. Тој во својата автобиографија потврдува дека  добивал стипендија од Фондацијата на Пупин како „најдобар ученик“.
Во знак на спомен кон родниот крај на своите родители, но и како почит кон култот на словенските просветители Свети Климент и Свети Наум,  односно на православието воопшто, Михајло Пупин обезбедува и други средства како подарок за Македонците. Кога по вторпат по Првата светска војна, во 1921-та година ја посетува Југославија, решава да изгради камбанарија, да се излие најголема камбана на Балканот и таа да се постави во Светиклиментовата црква во Охрид. Камбаната ја порачал преку својот пријател д-р Нико Жупанчич во Љубљана. Камбаната тежела 2.300 килограми, а била донесена во Охрид во јуни 1923-та година.
За тоа на 6 август 1923-та година во весникот „Јужна Ѕвезда“, кој излегувал во Битола, меѓудругото пишува: „Во старославниот историски град Охрид ѕвони денес на бедемот на Свети Климент најголемата камбана на Балканскиот Полуостров.“ За оваа камбана Пупин платил 129.000 динари, а самиот меѓу пријателите ја нарекувал „камбана за ослободување на Македонија“.
За свеченото предавање на камбаната во употреба пишува и во црковниот календар издаден во Охрид во 1925-та година. Во него меѓудругото е забележано и тоа дека  за камбаната е подигната посебна камбанарија, чиј темел е осветен на 10 јуни 1923-та година. Помош за подигањето на камбаната испратила госпоѓата Х.Х. Xенкис од Њујорк. На 28 јуни 1923-та година камбаната со биволска запрега свечено е пренесена од железничката станица до црквата Свети Климент, со големо учество на свештенството и народот. За тоа сведочат две фотографии кои денес се чуваат во Историскиот архив во Охрид. На 7 јули истата година се слушнал првиот звук на камбаната на Пупин,  објавувајќи дека се враќа старата слава на Охрид. Истата камбана  уште е во камбанаријата каде што била поставена пред точно 90 години а на неа во вид на шестоаголник е изгравирана икона со ликот на Свети Климерт и натпис: „Со песна го славиме Господа и ја испраќаме молитвата на свети Климент за единство, братство и среќа за сите Јужни Словени. Го дарувал старославниот Охрид, Михаил И Пупин. Лето 1923“.
За Охрид и за Македонија славниот научник има подарено и други средства. Така за помош на Охрид формирал и специјален фонд за помош на бедните гра|ани во износ од 100.000 динари, со цел „да се помагаат сиромашните  луѓе, христијани и муслимани“. За возврат и благодарност, тогашната охридска општина една од најубавите улици во градот, онаа што води кон Гимназијата и Охридските извори, ја преименувала во „Пупинова улица“.
Од делумната листа на доброволни прилози што ги давал  Пупин во Македонија може да се види дека негови пари добивале повеќе институции и поединци, како, на пример, женското занаетчиско училиште во Струга, соколското друштво „Крали Марко“ во Скопје, а негови пари стигнале и за настраданите од поплавите во Битола. За општина Охрид, во 1925-та година, преку Темко Попов, Пупин подарил 57.000 динари. Пупин умрел на 12 март 1935-та година во Wујорк. Погребан е на гробиштата Вудлон, каде што почиваат многу други великани на американската историја. Бил оженет со Американката Сара Катарина Xексон од Њујорк, со која имале само една ќерка по име Варвара.


ПУПИНОВИ ОД МОСКОПОЛЕ, НИЧА И БЕЛИЦА!
Михајло Пупин  е роден на деветти октомври 1854-та година  во село Идвор, во близина на градот Панчево, во Србија. Неговиот татко се вика Константин а мајка му Алимпијада. Двајцата потекнуваат  Москополе, Македонија. За време на  миграционите движења од крајот на  17-ти и почетокот на 18-ти век се доселиле крај Охридското езеро, каде што дел од нив останале и до денешно време, а некои заминале на север. Според истражувањата на проф. д-р Павле Митрески, родот Пупинови се спомнува во двете струшки села Горна и Долна Белица, но и во Вевчани. Во овие села овој род постои и во текот на 19-ти и 20-ти век.
Сепак, најинтересен податок за родот Пупинови има објавено проф. д-р Јован Трифуновски, тврдејќи дека тие најпрво „живееле во село Нича, недалеку од  манастирот ’Свети Наум’, крај Охридското езеро“, а потоа двајца од Пупиновите синови, Ѓорѓи и Никола, дошле во Вевчани, третиот син Стојан се иселил во Србија, а четвртиот заминал во Банат. Константин, таткото на Михајло Пупин е најверојатно четвртиот брат од родот Пупинови.
Михајло Пупин  основното училиште  го завршил во родното село Идвор, средното во Панчево а потоа продолжил да се школува во Прага, но во 1874 година, незадоволен од однесувањето на наставниците, преку Хамбург заминува за Америка. Првите пет години  по доаѓањето во САД живеел во тешко услови, работел како физички работник а потоа се вработил во фабрика за двопек. Есента 1879 година го положува приемниот испит на Колумбискиот универзитет во Њујорк, а студиите со одличен успех ги завршува за четири години. Веднаш потоа добива стипендија за проучување на техничките науки, физика и математика на универзитетот во Кембриџ, продолжува да се усовршува во Берлин каде што го брани и својот докторат од областа на физичката хемија. По враќањето во Америка на Универзитетот Колумбија ја започнува својата научна кариера и тоа како професор по физичка математика. Во својата научничка кариера има регистрирано 24 патенти, меѓу кои се апарат за телеграфски и телефонски преноси, трансформатор на телеграфски, телефонски и други елетрични системи, безжично пренесување на  електирични сигнали, звучен генератор, радио-приемен систем со висока селективност, радиофонски приемник и друго.
Бил прогласен за почесен професор на 20 универзитети во светот и бил член на повеќе национални академии. Во архивата на Пупин има документи дека копнеел да ја посети Македонија, но времето и здравствената состојба не му дозволиле да ја реализира таа своја голема желба.

24-09-2019, 03:08 PM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#3

Четрнаесетте точки на Вудро Вилсон. Интересно е што не можев на интернетот да најдам превод на истите на македонски јазик. Можеби постојат, но не се лесно достапни. Уште поинтересно е што терминот „самоопределувње“ не може да се најде никаде во документот. Најслично до овој термин е фразата „најслободни прилики за автономен развој“ кога Вилсон зборува за народите на Австро-Унгарија. Сепак, чувството е дека Вилсон го ползувал терминот „самоопределување“ бидејќи истиот се споменува во секоја литература околу Версај која ја имам сретнато. Меѓутоа, без исклучок, секогаш авторот го квалификува истиот, напоменувајќи дека термиот не бил многу јасно дефиниран и само уште повеќе допринесувал кон конфузијата и тешкотијата на миротворците.

Во првите три (па може и четири) точки, како и во последната, можеме да го препознаеме светскиот поредок кој денес многумина го обележуваат како „неолиберален“: свет со минимални или непостоечки бариери за движење на стока, капитал и луѓе, свет во кој меѓународните организации имаат примат врз националните интереси, свет во кој армиите стануваат церемонијални фигури, свет во кој меѓународните монитори и комесари за проширување се врховни. Забележете го исто така симпатизерскиот однос на Вилсон кон болшевичка Русија и неговата заложба за „такво решение на сите прашања поврзани со Русија какво што ќе осигура најдобра и најслободна соработка со другите нации на светот во обезбедувањето за неа безпречна и непосрамена прилика за независно определување на нејзиниот политички развој и национална политика и кој ќе ја увери дека е искрено добредојдена во општеството на слободните нации под институции кои самата ги бира; и, повеќе од добредојдена каква било помош која ќе и биде нужна или посакувана.“ Значи, таканаречениот Нов светски поредок, е впочем Версајскиот светски поредок во сите живи луѓе на светот денес се родени и израснати. Од гледна точка на долгиот свод на историјата, Версајскиот светски поредок е релативно нова и непозната работа, но од гледна точка на оние кои живеат денес, станува збор за постоечкиот светски поредок. Вилсон--универзитетски професор кој бил ноторно самозаљубен--бил голем почитувач на Ленин и неговата заложба за диктатура на пролетаријатот, која Вилсон ја толкувал како најчиста форма на демократија.

Во однос на есејот на Миневски, чиј наслов, ќе напоменам повторно е „ВИЛСОН ДО ПУПИН: Букурешкиот договор е на корумпираните балкански буржуазии, инсистирај на автономна Македонија“, забележете ја точка 11 во која Вилсон повикува на обнова на балканските граници од 1914 година -- односно границите установени со Букурешкиот договор!!

Quote:Четрнаесетте точки на Вудро Вилсон:

  1. Отворени мировни спогодби, јавно договорени, после кои нема да има засебни меѓународни спогодби од било каков вид, туку дипломатијата секогаш да биде искрена и јавна.
  2. Апсолутна слобода на навигацијата на морските патишта, вон територијалните води, како во време на мир така и за време на војна, со исклучок кога морето може да биде затворено за сообраќај делумно или целосно по пат на меѓународно дејство со цел да се спроведуваат меѓународни спогодби.
  3. Отстранување, колку што е можно, на сите економски бариери и воспоставување на еднаквост на трговски услови меѓу нациите кои се согласуваат на мир и заедничко здружување за негово одржување.
  4. Адекватни гаранции за намалување на нивото на вооруженост на најниско можно ниво за одржување на домашна безбедност.
  5. Слободно, отворено-умно и апсолутно објективно подесување на сите колонијални држења, засновано на строго придржување до принципот дека во решавањето на прашања поврзани со суверенитетот интересите на засегнатите населенија мора да имаат еднаква тежина со оние на владите кои ги поседуваат тапиите на тие територии.
  6. Евакуација на целата руска територија и такво решение на сите прашања поврзани со Русија какво што ќе осигура најдобра и најслободна соработка со другите нации на светот во обезбедувањето за неа безпречна и непосрамена прилика за независно определување на нејзиниот политички развој и национална политика и кој ќе ја увери дека е искрено добредојдена во општеството на слободните нации под институции кои самата ги бира; и, повеќе од добредојдена каква било помош која ќе и биде нужна или посакувана. Третманот на Русија од нејзините сестрински нации во месеците што следат ќе биде испитот на нивната добра волја, на нивното разбирање на нејзините потреби за разлика од нивните сопствени интереси, и на нивното интелигентно и несебично сочувство.
  7. Белгија, целиот свет ќе се согласи, мора да биде евакуирана и обновена, без каков било обид да ѝ се ограничи суверенитетот кој таа го ужива заедно со сите други слободни нации. Нема друг акт кој ќе служи да ја обнови довербата меѓу нациите во законите кои самите ги усвајаат и одредуваат за насочувањето на нивните меѓусебни односи. Без овој репаративен акт целата структура и валидност на меѓународното право ќе биде засекогаш оштетена.
  8. Целата француска територија треба да биде ослободена и окупираните делови да бидат повратени, а неправдата која ѝ беше сторена на Франција од страна на Прусија во 1871 година во однос на Алсас-Лоран, која го реметеше светскиот мир речиси педесет години, треба да се исправи, со цел мирот повторно да биде осигуран во интерес на сите.
  9. Италијанската граница треба да се подеси согласно јасно претпознатливи линии на националност.
  10. Народите на Австро-Унгарија, чиешто место меѓу нациите ние треба да го гарантираме, треба да добијат најслободни прилики за автономен развој.
  11. Романија, Србија и Црна Гора треба да бидат евакуирани; окупираните територии повратени; на Србија да ѝ се даде слободен и безбеден пристап до морето; а меѓусебните односи меѓу неколкуте балкански држави да бидат насочувани од страна на пријателски советници согласно со историски определини линии на припадност и националност; и меѓународно да се гарантира политичката и економска независност и територијалниот интегритет на неколкуте балкански држави.
  12. На турскиот дел на постоечката Отоманска Империја треба да му се гарантира безбеден суверенитет, но на другите националности кои сега се наоѓаат под турска власт треба да им се гарантира несомнена сигурност на животот и апсолутно непречени прилики за автономен развој, а Дарданелите треба да бидат перманетно отворени за слободен премин на бродови и трогвија на сите нации под меѓународни гаранции.
  13. Треба да биде основана независна полска држава која треба да ги вклучува териториите кои се населени со неспорно полско население, на која треба да ѝ се гарантира слободен и безбеден пристап до морето, а чии политичка и економска независност и територијален интегритет треба да бидат гарантирани со меѓународна спогодба.
  14. Генерално здружение на нациите мора да биде оформено со специфични спогодби со цел да се осигураат меѓусебни гаранции за политичка независност и територијален интегритет како на големите така и на малите држави.
24-09-2019, 03:33 PM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#4

Кои биле Соколите:


Quote:Од Пози („Црна рука врз Европа“)


Југословенската воена организација е довршена со две масивни формации, кои сочинуваат нешто како втора армија, рамо до рамо со регуларната армија, но се независни од неа: Соколите и Четниците, обете под директна контрола на Военото министерство.
Веќе половина столетие Соколите играат улога во Централна и Источна Европа: нивната задача е да го развиваат националниот дух преку физичкото и моралното образование на младината. Силна организација веќе постоеше во Хрватска и во Словенија во времето на нивното вклучување кон Србија, и еден од првите акти на пансрпските диктатори беше да ги распушти како независни тела и да ги преиначи во Државни соколи, наменети да ѝ дадат на младината интензивна воена обука, под контрола на службеници назначени од Министерството за војна. Сите младинци постари од четиринаесет години беа обврзани да земат учество во оваа организација, а подоцна оваа обврска беше проширена на сите млади војници. Поранешните соколански организации така станаа проверени центри за воена подготовка и обука.
На крајот на 1932 година југословенските воени Соколи имаа членство од 137.500 припадници, поделени во 715 асоцијации или локални формации.
Четниците се со посебен карактер и организација. Разликувајќи се од Соколите, тие оформуваат интегрален дел од националната армија во којашто тие сочинуваат елитен корпус. Регрутирани меѓу поранешните војници чии политички мислења се проверени и подобни, и кои се одликуваат по својата физичка енергичност, тие добиваат посебна обука и се обврзани двапати годишно да отслужат редовни вежби, во рок од по три недели.
Нивна должност е да ја шират пансрпската пропаганда според методите и директивите на Народна одбрана, каде што се обврзани да членуваат и да ѝ помагаат на жандармеријата и на административните власти, и да бидат на постојано располагање на локалните воени команданти.
Во случај на војна тие се подложни на мобилизација со почетокот на дипломатски тензии, или во местото на живеење или на пунктови што им се однапред определени. Секој Четник мора да го зборува јазикот на земјата во која е распореден за време на воените дејства толку совршено за никој да не може да го препознае дека е Србин. Неговата улога во време на војна е да сече комуникациски линии, да демолира мостови и железнички пруги, да снабдува на секој начин информации до линиските единици. За време на мир тој добива редовна плата и ужива сериозни материјални предности.
Во моментов постојат седум четнички одреди. Секој одред е сочинет од приближно илјада души поделени во тројки, во групи (три до четири тројки) и во ‘чети’ (пет до шест групи).
Овие одреди се распоредени од Цариброд до Гевгелија; од Кратово до Битола, од Охрид до Пеќ; во Босна и во Словенија; зад далматинските и истријанските граници; и во Банат.
Таква е, во кратки црти, југословенската воена сила, која ѝ е на располагање на диктатурата.

24-09-2019, 04:47 PM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#5

По сѐ излгеда научниот труд на Грчиќ и Гњато изложен подолу, а објавен од „Гласникот на спрското географско друштво“ е главниот извор на есејот на „историчарот“ Миневски. Од тука најлесно можат да се видат манипулациите и селективните заташкувања на вистинските чувства и заложби на Михајло Пупин кој македонските Словени ги сметал за „македонски Срби“. Од тука станува јасно дека сиот добротвор што го има организирано за Македонија е впрочем во својство на градење на лојаност кон Кралството Југославија, а не кон градење на македонски дух. Очигледно неговата посвета на камбаната за црквата „Свети Климент и Наум“ за „ослободувањето на Македонија“ се однесува на Пупиновото чувство дека Македонија веќе била ослободена.

Во текстот подоле ги подвлеков инстанците каде што се зборува за српштината на Пупин, како и инстанците каде што е очигледно дека Миневски само го превел текстот на македонски јазик и правел најгруб плагијат. Ваквиот гол плагијат со кој не му дава признание на изворот од кој влече е причината поради која тврдам дека Миневски не би можел ниту да дипломира на факултет во меритократски систем.

Quote:ГЛАСНИК СРПСКОГ ГЕОГРАФСKОГ ДРУШТВА.  BULLETIN OF THE SERBIAN GEOGRAPHICAL SOCIETY
ГОДИНА 2004. YEAR 2004
Оригиналан научни рад МИРКО ГРЧИЋ
РАЈКО ГЊАТО *
Др Мирко Грчићредовни професорГеографски факултетБеоградСтудентски трг 3/3.Др Рајко Гњаторедовни професорМПФБања ЛукаМиће Стојановића 2.

UDC 91: 929

О НАЦИОНАЛНОМ РАДУ МИХАЈЛА ПУПИНА
СВЕСКА LXXXIV - Бр. 2 TOME LXXXIV - Nо 2
АпстрактМихајло Идворски Пупин (Michael I. Pupin) је био професор Колумбија универзитета; члан и председник Академије наука Њујорка; један од угледних чланова Националне академије наука САД; члан и председник многих стручних и научних установа и удружења у САД; члан Државног савета за научна истраживања при Председнику САД у време Првог светског рата. За политичку географију и геополитику је значајна његова активност у Паризу за време Мировне конференције по завршетку Првог светског рата1919. године и његов велики допринос успостављању граница тадашње краљевине СХС, касније Југославије, што је омогућило Словенцима, Хрватима и Србима да максимално уоквире своје националне границе. Пупин је за себе тада истицао да је он јуословенски патриота и амерички грађанин. У овом раду је приказана улога М. Пупина у борби за националне интересе и југословенске границе после Првог светског рата.
Кључне речиМихајло Пупин, Париска конференција, Југославија, Срби, границе.
Abstract: Michael I. Pupin was a professor at the University of Columbia, member and the president of Academy of Science in New York; one of the esteemed members of USA National Academy of Science; member and president of many experts and scientific institutions and societies in the USA; member of State Council for Scientific Research by president of the USA during the World War I. Of the great importance for political geography and geopolitics was his activity in Paris during the Peace Conference after the World War I in 1919, also as his great contribution to establishment of state borders of Kingdom of Serbs, Croats and Slovenians (later Yugoslavia), which helped those nations to establish their national borders at maximum level. Pupin claimed that he was Yugoslav patriot and American citizen. Role of M. Pupin in battle for national interests and Yugoslav borders after the World War I is shown in this article.
Key words: Michael Pupin, Conference in Paris, Yugoslavia, Serbs, borders

Увод

Краљевина СХС је настала не само вољом, не само напорима, и не жртвама српског народа, него одлуком великих сила, и то пре свега утицајем једног човека. Ни“борба за ослобођење и уједињење”, ни огромни напори, ни крваве жртве нашег народа не би могли да створе државу Јужних Словена у оном облику у којем је створена, чак да су били и десетоструко већи, без воље једног човека – америчког председника Вилсона, добитника Нобелове награде за мир. У “Говору на свечаном скупу Академије наука 6. Марта 1924.” (Српски књижевни гласник, 16. марта 1924),Јован Цвијић је део о Вилсону испунио успоменама, личним утисцима и оценама заснованим из ''аутопсије'' тј. анализеТо што Цвијић о њему говори с пијететом јасно 
казује о пресудној улози Вилсонових идеја и политике делегације САД у решавању спорних питања Краљевине СХС.

Срби а с њима и остали Јужни Словени, задобили су наклоност америчке делегације и њеног председника, захваљујући не мученичкој историји, ни величини српске “културе”, не неким нашим квалитетима и особинама, него Вилсоновим принципима у ''14 тачака'' и утицају српске (и јужнословенске) имиграције у Америци. У организовању српске имиграције и лобирању за српску идеју, огромне заслуге имао је велики научник Михајло Пупин. Ипакон за те своје заслуге није добио адекватно признање у домовиниТо није чудноако се зна да признање и захвалност нису својствени не само нашем народунего ни једном народу са ових простораЦиљ овога рада је да макар мало расветли Пупинову улогу у тим историјским и судбоносним одлукамаТо је уједно сјајан пример сарадње српске дипломатије и интелигенције у земљи и емиграцијиДа је таква сарадња потрајала,боље бисмо разумели правила и постулате који важе на светској политичкој сцении другим средствима би бранили тековине из Версаја у ЛондонуДејтонуРамбујеу,Паризу и другде.

Улога Михаила Пупина у организовању српске имигрантске заједнице у САД до Првог сврата

Пупин се посебно активирао у друштвеном животу у српском исељеништву у време анексије Босне и Херцеговине од стране Аустро-Угарске 1908. године. Под његовим председништвом био је организован Средишни одбор. Према подацима Хаџи-Павловића Пупин је од 1908. био и председник Словенског усељеничког друштвакоје је имало свој дом у 23. Улици у Њујоркуу којем је осим Срба било и РусаЧехаСловакаХрватаСловенаца и Литванаца (касније су се Руси и Пољаци издвојили). Михајло Пупин био је међу оснивачима Северноамеричке грађанске лиге за имигрантеПод његовим председништвом основано је 1907. године Словенско усељеничко друштвочији је задатак био дочекивање усељеника словенског порекла.Да би удружење могло боље радити добило је и свој Словенски усељенички домкоји је 1909. године стављен на расположење свим словенским усељеницимаТакође,Михајло Пупин је изабранкао угледни исељеникна чело Одбора за одељење досељеника из УгарскеСрбије и Црне Горекоје је помагало лечење сиромашних исељеника све до Првог светског рата.
Пошто је српско исељеништво у САД почетком XX века имало неколико хуманитарних организацијапојавиле су се иницијативе за њихово уједињење у једу организацијуУ то време су постојале четири главне српске исељеничке организације у САДСрпски православни савез Србобран” у ПитсбургуПрви српски добротворни савез у ЧикагуПрви српско-црногорски савез у Бруту и Српски народни фронт у Сан ФранцискуПрва иницијатива потекла је од управе Првог српско-црногорског савеза,на основу које су се 1908. године састали делегати прва три савеза у ЧикагуДруга иницијатива за уједињење потекла је од Савеза Србобран” 1909. годинеПроф.Пупин замољен је од стране овог Савеза у лето 1909. године да сазове свесрпски сабор у Кливлендушто је он и учинио 14. септембра исте годинеУ раду сверспског сабора учествовали су делегати и управа савеза Србобран”, изасланици првог братског добротворног савеза из Чикагаизасланици Српског потпорног фонда из Сан Францискаизасланици других друштава изван Савезацрквених општинаклубова итдЗбору је председавао профМихајло Пупин (Извештај, 1920). Овај сабор требало је да допринесе формирању српске етничке заједнице у САД путем уједињења хуманитарних организација и чвршћег повезивања српских територијалних заједница у САД. “На седницама било је претресано о разним народним питањимао начину 
просвећивања, о начину упућивања народа на умерен начин живота, рада и родољубља, о уређењу српских цркава, школа, клубова итд.” (Извештај, 1920).
Након свесрпског саборана конвенцији Савеза Србобран” у Кливленду 1909.годинеучествовале су све четири организацијемкао и представници појединих школацркава и клубоваПрихваћен је предлог поднесен од стране М. Пупина, о уједињењу постојећих српских добротворних организација у Савез сједињених Срба“Слога” (назив према иницијалима на српком грбу).Ту се замоли профМихајло И.Пупин да се прими председништва у име свију Срба у Америци и да нови савез води путем правим ка успехуа он ће то уметијер је својим радом у Америци имао успеха.” Затим је одржао сјајан говор о јединству народа и његовим потребама” –поздрављен бурним поклицимаОснован је и лист Американски србобран” као службено гласилоМеђутимвећ исте 1909. године због неслагања дела друштва из бившег савеза Србобрана” са Савезом сједињених Срба Слога” поново је покренут рад Српског православног савеза Србобран”. Просторије “Слоге” биле су у дому Словенског усељеничког друштва, а 1911. године у згради коју је поклонила Пупинова пријатељица Хелен Харли Џенкинс, отворен је Српски дом, непосредно уз зграду Словенског дома, опремљен малом штампаријом. У Српском дому било је и прво седиште Генералног конзулата Краљевине Србије.
Потом је дошло до повезивања српских установа из Загреба, Сарајева и Црне Горе са Србима у Америци, опет посредством М. ПупинаТај врло организован и свестран систематски рад Пупина није остао незапажен у Србији, “а можда је био и обострано усклађиван” (Јончић К, 1985). Тадашњи министар спољњих послова Србије М. Ј. Миловановић, предложио је 1910. г. свог пријатеља из студентских дана М.Пупина за почасног конзула Србије у Америци. Пупин се овом предлогу успротивио,сматрајући да на ту дужност треба поставити неког банкара или адвоката, а не професора. Међутим, кад је стигао указ о пострављењу у пролеће 1911. године, са потписом краља Петра, Пупин је прихватио наименовање, уз образложење – да његов потпис не може да одбије, јер поштује његова дела и диви се његовом демократском држању. Из тог периода потиче, изгледа, и прво повезивање Пупина са Црвеним крстом Србије и посредовање у његовом повезивању са Црвеним крстом САД (Хаџи-Павловић П., 1935).

У време Балканских ратова 

Пупин предузима мере да се у Савезу издаје дневни лист 
Српски дневник” (који је достигао тираж од 4000 примерака), који ће обавештавати исељеништво о збивањима, и да се бесплатно доставља свим насео-бинама, а да се Савез ангажује у сакупљању помоћи и упућивању добровољаца (Хаџи-Павловић, 1935, 169/2). Пупин се посебно много ангажовао на сакупљању и упу-ћивању добровољаца. Он је сваког дана од до 11 часовапримао у Српском дому америчке новинареи преузимао улогу портпарола ставова СрбијеПоподне је диктирао своје чланке за исељеничке или америчке новинеа увече држао предавања и говоре по отменим клубовимацрквама и школама (Хаџи-Павловић П., 1935).Пупин јепрема Хаџи-Павловићубио главни говорник 1912. и 1913. и на свесло-венском протестном збору у Карнеги Холупред десет хиљада људиПредседавао је један од угледних професора Колумбијеа присуствовали су чланови неких тада најугледнијих породица Америке (синови ТРузвелтаРокфелери и др.) и припадници свих Словена усељеникаПупин је започео говор с узвиком: “У пакао с Аустријом!”-што је маса поздравила бурним аплаузимастојећиАмеричка штампа је верно и видно забележила овај догађајПосланик Аустро-Угарске Думпа је уложио протест због вређања његове државе (Хаџи-Павловић, 1935). Када је један новинарпореклом Немацупитао Пупина зашто се толико заузима за српску стваркада је он из Мађарске – Пупин му је речито одговорио да је он Србин из Мађарске и Ако Аустро-Угарска не да слободе Србима и осталим Словенимати ће се народи дићи 
против управе Аустро-Угарске”. Сутрадан је новинар објавио велики и леп чланак у корист Србије и Црне горе у Њујорк америкенуПрема ПХПавловићу – та делатност Пупина на упознавању и придобијању америчке јавности за ствар Србије и других балканских држава – “била је џиновска”. Одавали су му признање не само наши исељеницивећ и ЧесиСловациГрци и БугариНепосрено после Балканских ратова Пупин је покренуо и акцију за репатријацију исељеника у новоослобођене крајеве.


У току Првог светског рата
Пупин је схватио пре и дубље него многи други,да се судбина Јужних Словена не решава само на бојним пољима на Балкану, па ни у Европи; да је неопходно проширити ту борбу и у Америку. У првом моменту званична Америка је заузела став да се држи неутралности. Међутим, Аустро-Угарска је већ одмах на почетку ангажовала огромну пропагандну и обавештајну делатност да докаже како је била испровоцирана за рат. Она је паралелно усмеравала активности према широј америчкој јавности и посебно према бројном исељеништву са свог подручја. Под утицајем те пропаганде америчка јавност је у првом моменту била већим делом на страни Аустро-Угарске, осуђујући сарајевски атентат као терористички акт. Пупин је био иницијатор и органиозатор огромне активности на правилном обавештавању о суштини проблема, и покретању најшире акције за помоћ Србији и Црној Гори. О тој својој активности мало је писао у својој аутобиографији, верова-тно због намене књиге првенствено америчкој јавности, мада је та делатност предста-вљала несумњиво његов велики допринос. Више су о томе писали други (Хаџи-Павловић П. 1935; Лозанић-Фротингхам, 1970; Čizmić I., 1974). Јелена Лозанић (кћер-ка научника и политичара Симе Лозанића) која је у мисији Црвеног крста помагала Пупину, записала је 1915. године: “Данас најугледнији људи Америке сматрају за особиту част ако се могу назвати Пупиновим пријатељима”. Према забелешкама Лозанићеве, усмеравана од Пупина и Централног одбора, она се сусретала “са неким члановима владе, са многим амбасадорима, адмиралима и генералима, као и са толико другог света са високим положајима... То је био вихор од трке, вртоглавица од света позива” (Лозанић-Фротингхам Ј., 1970). Његову огромну и свестрану ангажованост описала је сажето и сликовито 1916. године: “Пупин је генијалан. Поред свог научног рада, предавања на универзитету, рада у Научном комитету у Вашингтону; поред свог патриотског рада у народној одбрани, у листу Слобода и рада међу југословенским живљем, поред своје активности у својству српског почасног конзула као и толиких других интереса које он има, он увек налази времена да мисли и ради на томе да се помогне његов јадни српски народ у земљи и у избеглиштву, народ који он воли толико дубоком љубављу – да се то тешко да описати речима” (Лозанић-Фротингхам Ј., 1970). Сва та делатност допринела је “да се најшира америчка јавност најпре обавести, а затим и заинтересује за праведну борбу народа Србије и Црне Горе, и да им потом пружи огромну моралну подршку и материјалну помоћ” (Јончић К., 1985).
Америчка влада се држала пасивно према југословенском питању све до краја 1916. године, због своје политике неутралности, а Вилсон је имао негативан став према политичким захтевима имигрантских група. Пупин је крајем 1916. у једном писму Југословенском одбору у Лондону писао: ”У конференцији са г. Теодором Рузвелтом, бившим председником САД, а садашњим вођом Републиканске партије, обећано ми је да ће г. Рузвелт, а с њиме и цела Републиканска партија изјавити преко штампе да је жеља американског народа да се сви Југословени сједине у једну јединствену независну државу" (AJAZU, АЈО, св. 97; Čizmić I., 1974). Заиста, 5.децембра 1917. године, приликом обележавања “Српског дана”, приредбе у Гранд централ Паласу у Њујорку, дошао је лично и бивши председник САД Теодор Рузвелт,обраћајући се присутнима: “Од свега срца желим да се Србија што пре ослободи и да се сви Јужни Словени уједине у једну велику државу” (Лозанић Ј). У једном

телеграму који је упутио Српском одбору у Сан Франциску приликом прославе Дан Косова” (Kosovo Day), Рузвелт је писао: “Примите моје најсрдачније добре жеље за Србију на годишњицу велике косовске биткеЈако желим видети велику Србију која ће обухватити све јужнословенске народеи католике и православнекоји желе оживети стару славу свог народа.” (Завод за миграције и народностиАрхив ЈНО,коресподенција Петра Младинеа). Потом су подршка и признање почели долазити како од најугледнијих личности САД тако и од најширих кругова Америке.
Пупин је осим мукотрпне делатности за афирмацију борбе Србије и Црне Горе и свих Јужних Словенарадио на упућивању санитетских мисија и прикупљању и слању материјалне помоћиЗаједно са угледним њујорчанином Тробриџом и другим пријатељима, Пупин је основао Одбор за помоћ Србији (Serbian Relief Committee) који је сакупио прилоге у укупној вредности од 140 мил. долара. На седници Одбора(ПупинТробриџНиколај ВелимировићВелссептембра 1915., основан је Фонд за збрињавање ратне сирочадиПреко Српске народне одбране 1916. је организовао слање пакета српским војницима на Солунском фронту. На предлог и уз финансијску потпору професора МПупинаКолумбија Универзитет је упутио студентску експедицију (24 американца и 26 Србау Србију 1915. Купљено је 25 аутомобила са пуном опремомса кухињом и шаторимаЕкспедиција је у америчким униформама отпутовала јуна 1915., и обавила врло користан посао у разним областима (Columbia Relief Expedition manuscript, 1; Булајић М., 1985).
Мало је познато да је Пупин био гарант разних српких војних мисија за куповину оружја, муниције, опреме и другог војног материјала ради опремања српске војске на Солунском фронту – америчким и другим трговцима заложио је целокупну своју имовину као гаранцију “да ће њихови рачуни бити исплаћени”, јер су се амерички пословни људи питали како да тргују са једном земљом која више не постоји и чија се влада налази на једном грчком острву” (Лозанић Ј., 1970). Кад је рат победоносно завршен он је 4. новембра 1919. приредио у Њујорку вечеру за 60 угледних званицаТу је никла идеја за оснивање Удружења за збрињавање српске сирочади (Serbian Child Welfer Association). После тога Пупин је лично образовао свој фонд за школовање сиромашне српске деце у старој Србији и Македонији при Српској академији наука, у спомен својој мајци Олимпијади (Пупин, 1979).
Пупин је изгледа основао и ''Американско-српску банку'' у Београдупреко које је пословао са Југославијом (с том банком је пословао и ЈЦвијић). Директор те банке,исељеник-повратник и дугогодишњи Пупинов сарадник Павле Хаџи-Павловић,приказао је Пупина као великог патриоту и носталгичара, који је после рада у лабораторији или у библиотеци у свом стану у 72. улици у Њујорку “силазио у улице доњег источног града, на другој и првој ‘авенији’ да види шта раде Срби из Баната,Бачке, Срема и Србије; да чује у српској кафани и у српском друштву српску песму,да чује ‘старокрајског’ свирца, да види српско коло и да у њему и сам узме учешћа.Исто тако, силазио је он и у 42-гу улицу Једанаесте авеније, на западном крају града,где су српске радње и агенције, да види шта раде Срби из Херцеговине, Црне Горе,Боке и Далмације, да чује како се гуди уз гусле и да ужива у српским народним песмама које гуслар пева”. Он је редовно посећивао “светосавску беседу” – приредбу Српског певачког друштва “Гусле” у Њујорку, а долазио је често и на друге српске приредбе и концерте.Код њега на имању радили су Срби из ХерцеговинеЦрне ГореБаната итдОн је с њималетираме уз раме радио... Предвечеседао је на какав камен испред станова својих радника и с њима је разговараоНекоји од радника знао је да певанеко да гуди на гусламаПрофесор Пупин их је често слушао и препоручивао им је да песму гаје увек и да се диче гуслама и народним песмама...Исто такоу библиотеци у Норфолку Пупин је имаопоред осталихдела Вука КараџићаЈована Јовановића ЗмајаЊегоша и многа другаСвако вечепре спавања, 
читао је народне песмеНа зидовима је имао слике Уроша Предића и Паје Јовановића” (Хаџи-Павловић П., 1935).
Пупин је био присталица идеје за ослобођење и уједињење свих поробљених делова српског народа у Аустроугарској и Турској империји. Теза о стварању Велике Србије била је присутна и у балканским ратовима, све до средине Првог светског рата, када јој је супротстављена теза о стварању Југославије. У то времемноги носиоци борбе за ослобођење и уједињење српског народа су се сукобљавали око те две концепцијеОн је отворено опонирао Николају Велимировићукоји се залагао за унитаристичку државуна тези да су СрбиХрвати и Словенци један народ (Čizmić I., 1974,). Пупин је дошао у врло оштар сукоб с другим члановима Југословенског народног већа у вези с тумачењем појединих ставова Крфске декларацијеУ свом чланку Југославија или Краљевина СрбаХрвата и Словенаца” 1917. годиненастојао је да изнесе реалну ситуацијувероватно боље упућен него другина шта су биле спремне велике силепа и АмерикаУ том чланку Пупин тврди да савезници неће решити југословенско питање стварањем једне сасвим нове југословенске државе,него проширењем краљевине Србије у Краљевину СХСкоја ће бити федеративна монархија на челу са династијом Карађорђевићаи у којој ће сви делови југословенског народа бити равноправни.
...продолжува на следниот пост...
24-09-2019, 05:05 PM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#6

Quote:
Quote:Улога Пупина у решавању територијалних питања краљевине СХС на Мировној конференцији у Паризу 1919. године
На Мировној конференцији 1919. године у Версајукада се стварала Краљевина СХСзначајну реч имала су два велика српска научника – Михајло Пупин и Јован ЦвијићЦвијић је има већи утицај на српску делегацију, а Пупин на америчу. Пупина је Пашић позвао да из САД дође у Париз и помогне у раду, па је овај познати научник доиста и дошао 10. априла 1919., и остао седам недеља. Из којих разлога је делатност M. ИПупина на Мировној конференцији могла имати тако велики значајПупин је био познати научникпроналазач који јеизмеђу осталогдао значајан допринос америчкој авијацији и морнариципрофесор Колумбија универзитета у Њујоркувођа српске исељеничке заједнице у САД и као такав угледан и поштован међу члановим америчке делегацијеОсим тога, ''био је председник једне од три секције Врховног савета одбране САД у Првом светском рату'' (Матић М., 1934). Значајно је било и то да је био лични познаник (по некима и школски другпредседника Вилсона и неких чланова делегације (Џонсона и другихкоји су имали главну реч код одређивања границаПрофЏонсон је био његов колега са универзитета КолумбијаУ време кад је Пупин био председник Њујоршке академије наука Џонсон је био секретар АкадемијеРеј Бекер је оставио забелешку да је 18.априла ручао “с професором Пупином, српским генијем”, и да је од Пупина чуо југослевенске захтеве о “јадранском питању” (Baker R. S., 1945). Истога дана Михаило Пупин је провео вече с Дагласом Џонсоном (Lederer I., 1963), коме је вероватно изложио исто.
Креирање политичке карте Европе на Мировној конференцији у Версају се њихало између етничког принципа разграничењачији је протагониста била делегација САД на челу са предесдником Вилсономи стратегијских захтева европских великих силаВилсон је подржавао права малих народа једнако као и права великихи пружао подршку тежњама да се створе националне државе на тлу Хабсбуршке монархијеЕвропске силе нису намеравале да се доследно придржавају етничког принципаЗакључиле су низ тајних уговора и споразума током раташто је потврђивало њихову приврженост стратегијским циљевимаВилсон је много држао до мишљења стручњакакако би створио такве односе међу народима и земљама који 
ће обезбедити праведан мир наредним генерацијамаМеђутимтајна европска дипломатијакао и појаве до тада непознатих идеологија фашизма и бољшевизма а потом и национализмаубрзо су срушиле версајски систем у Европи.

Председник Вилсон је имао на располагању велики тим стручњака. Група информативних истраживања ''Инквајери'' (Inquiery), формирана је на захтев председника Вилсона 1917., с циљем припремања информација за предстојећу конференцију у Версају. Групу је сачињавало око 150 истраживача различитих специјалности. Географским истраживањима руководио је Исаије Боумен (I. Bowman) a картографским пословима Марк Џеферсон (M. Jeferson). Основни послови вођени су у области картографије; остварен је широк програм састављања разноврсних тематских карата Европе, укључујући и Балканско полуострво. Карте су садржале информације о геолошкој грађи и рељефу, о густини становништва и његовом етничком саставу, о пољопривреди, индустрији, саобаћају, насељима и многе друге податке, који су могли затребати учесницима конференције приликом разматрања спорних територија и граница. Сви преговори на Версајској конференцији праћени су демонстрирањем карата, тако да се говорило: ''Једна карта вреди десет хиљада речи''.Карте су постале интернационални језик конференције. Копије карта Европе ушле су у ''Црну књигу'' а карте колонија биле су у ''Црвеној књизи'' америчке делегације. И друге делегације су имале при руци своје карте и саветнике – географе'' (Грчић М., 2000). По речима М. Јевтића у Банатском гласнику: “Задатак ових стручњака био је да проуче и најмању ситницу о којој ће бити речи на тој конференцији. Проучавани су не само историја, етнологија и географија појединих земаља између којих ће конференција повући границе, него и сваки спис, свака књига политичког карактера која се односи на та питања... Послови су били тако удешени да, на пример,председнику Вилсону није потребно да загледа у земљописну карту при решавању граница. Он је имао само да запита своје стручњаке о томе да ли је то природна национална граница, да упита другог стручњака свог како та граница стоји с обзиром на евентуалну одбрану од освајачке навале. Трећи стручњаци имали су да кажу како би тако и тако повучене границе утицале на велике објекте за сузбијање поплава и других непогода... Пупин се обратио свом старом пријатељу пуковнику Хаусу, да му помогне у овом послу, а овај му је одговорио: ‘На што год ви наговорите наше стручњаке, ми ћемо пристати!’ Тај дух вејао је на тој конференцији...” (Јевтић М., 1930). Уз помоћ експератa југословенске делегације на Мировној конференцији у Паризу, Пупин је прикупио објективне и убедљиве податке. У аутобиографији је забележио да је највише сарађивао са ''Трумбићем, Јованом Цвијићем, Костом Стојановићем, Тринајстићем, Жоглером, Радовићем, владиком Зеремским, протом Михалџићем, Тресићем-Павичићем, Рибаржом и другим стручњацима при делегацији'' (Пупин М., 1979).
У време доласка Михајла Пупина у Париз борба за утврђивање граница југословенске државе била је у изузетно тешкој ситуацији. Италија је на основу Лондонског пакта, који су у току рата потписале са њом Енглеска, Француска и Русија, захтевала да јој припадне значајан део територије Далмације, Истра и део Словеније. Румунија је захтевала Банат. Међумурје и Барања такође су били спорни. Сами Американци су сматрали да би југословенска граница према Мађарској требало да иде Дуж Дунава и Драве.
Пошто су га Американци и Вилсон веома ценили, Пупин је био личност преко које је југословенска делегација покушавала да посебно утиче на представнике САД. “Ангажован можда у свим граничним питањима, а посебно у онима према Италији и Аустрији, Михајло Пупин је одиграо извесну улогу и у одлучивању око граница према Мађарској. Та улога је била сигурно далеко од такве да би се смело рећи како су тек ‘сарадњом Пупиновом спасени српски делови Баната и Барање, даље 
Међумурје...’, али је његов утицај на Американце вероватно био такав да га треба узети у обзир” (Митровић А., 1975).
У меморандуму који је 19. априла предао председнику САД Вудроу Вилсону, Пупин се мудро ослонио на етнички принцип разграничења и права народа на самоопредељење, чији је заступник и идеолог на Париској конференцији био сам Вилсон. Неколико дана после предаје Пупиновог меморандума, 23. априла 1919.године, париски листови су објавили изјаву председника Вилсона да САД не признају Лондонски пактПре објављивања ове изјаве председник Вилсон је замолио Пупина да му изнесе своје мишљење (Булајић М., 1985). У знак протеста, предсједник италијанске делегације Орландо истог дана напустио је Конференцију и отпутовао за Рим.
У складу са уговором између Савезника и Румуније, западни Банат је требало да припадне Румунији. О том Пупин каже: ''...ту покрајину су тражили Румуни. Но они нису могли побити чињеницу да је становништво Баната српско... Председник Вилсон и г. Лансинг познавали су ме лично, па кад су од југословенских делегата дознали да сам ја родом Банаћанин, румунски разлози изгубили су много од своје убедљивости'' (Пупин M., 1929). У знак признања за ове заслуге Михајло Пупин је1921. године проглашен за почасног грађанина Великог Бечкерека.
Када су амерички стручњаци поверили Пупину да су Енглеска и Француска пристале на препуштање Бледске котлине Италији, да је сам председник Вилсон потписао дотични записник, Пупин је истакао стратешки аргумент против тога: “На тај начин Италији ће бити отворена врата да продре у Југославију кад јој се год прохте”. Кад је о овоме обавештен председник Вилсон, он је одмах опозвао свој потпис на записнику. Тако је Југославија добила и тај крај и Блед. Кад је за то чуо словеначки стручњак Рибарж, плакао је од среће (Јевтић М., 1932). Михајло Пупин је због тога 1921. године проглашен за почасног грађанина Бледа (Klemenčič M., Klemenčiči V., 1985).
Кад је на дневни ред дошло питање Корушке, словеначки делегати изложили су Пупину захтев словеначке нације за уједињењем. Пупин је разговарао са председником Вилсоном и образлагао потребу и оправданост да цела Корушка припадне југословенској држави. Амерички стручњаци су предлагали да се Корушка подели у две зоне – јужна да се одмах уступи Југославији, а северна Аустрији. Пашић је био вољан да то прихвати. Међутим, словеначки делегати су захтевали плебисцит,и на том плебисциту цела Корушка је неочекивано припала Аустрији. Очигледно Словенци нису добро проценили опредељење својих сународника.
Одређену улогу одиграо је М. И. Пупин и у прекомурском секторујугословенско-мађарске границе. М. Славић, словеначки експерт за територијална питања је записао да се за прекомурске границе борио и “srbski rojak” Пупин, и да је“prišel v Pariz in govoril pri Amerikancih za naše meje” (Slavić M., 1935). Пупин је вероватно презентовао етнолошку карту коју је израдио др Славић на основу мађарског пописа становништва из 1890. године, где су последњи пут споменути Словенци, у почетку маја 1919. године свом колеги са Њујоршке академије и са Универзитета Колумбија Џонсону (Johnson), који је на основу ње израдио предлог граничне линије ''која је и уважена као граница'' (Klemenčič M., Klemenčič V., 1985).
Пупин је имао заслуге и по питању решавања спорних територија у Барањи и Међумурју, које су од стране Савезника већ биле додељене Мађарској, где је рационалним приступом решавању проблема поплава Дунава и Драве, као и померањем њеног корита на рачун ''наших'' територија успео уверити америчку делегацију у оправданост захтева. То је било довољно да амерички став буде пресудан око њиховог припајања новоствореној држави.


Пупин је од америчке делегације тражио да се читава Далмација и читава Истра уступе тадашњој Краљевини СХСАмерички предлог је био да се Краљевини уступи читава Далмацијавећина острва Јадранског мораа да се Истра подели са ИталијомНа предлог ПашићаПупин је амерички став саопштио др Трумбићукоји га је глатко одбиоНакон тога читава Истра ушла је у састав Италије.
Пупин је показивао посебно интересовање и наклоност према Македонији и македонском народуЊегови преци су вероватно били пореклом из Македонијеод охрида и Стругена шта упућују имена његових родитељацинцарског порекла:Константин и ОлимпијадаОрганизовао је 20. октобра 1912., само два дана након почетка Првог балканског ратасастанак Срба и Црногораца са циљем да се оснује Црвени крст који би прикупљао помоћ за Србију и Црну Горуи први је дао прилог од10.000 доларашто је у оно време била велика сумаСастанак је одржан под контролом полиције јер је претила опасност да ће турски емигранти упасти у салу и покушати атентат на ПупинаУ свом говору Пупин је истакао да балкански рат није само рат против турскенего и европске дипломатијенарочито великих силакоје нису спровеле у дело одлуке Берлинског конгреса од 1878. годинеу вези са балканским државамаИзмеђу осталог је рекао: “Ово није за нас рат за територијалне експанзијеМи не желимо да присвајамо територије других државанего желимо да сачувамо и заштитимо оно што је наше и да вратимо македонским Србима земљу која с правом припада њимаСрпски народ мора бити уједињен за тај свети циљТо је борба балканских државане само против турскенего и против непрекидне подмукле европске дипломатијеОво је (закључио је онборба хришћана против муслимана,цивилизације против варваризмаправде против тиранијеиздаје и опресијеЗбог тога узмите оружје у рукебраћо СрбиНа оружјеследбеници ХристаОслободите вашу браћу у Македонијисачувајте ваше жене од Туракаваше кћери од опасности харема,вашу браћу Србе од покоља и пљачке” (New York Times, 21. X 1912, 1).
Пупин је сматрао Македонију српском земљом” и увек употребљавао термин Стара Србија и МакедонијаУ спомен својој мајци основао је при Српској академији наука посебан фонд за сиромашну децу у Старој Србији и МакедонијиВише пута је давао донације Битољу и Охриду за социјалне сврхеа 1925. је дао средства за Звоно ослобођења Македоније” тада највеће звоно на Балканутешко 2300 kg, које је постављено у цркви СвКлимент у Охридус надом да ће његови звуци вековима подсећати будуће генерације на велики дан уједињења Срба и осталих Јужних Словена” (Српски народни илустровани календар, 1925, 84). У предавањуЈугословенска држава и њен однос према проблемима источног питања'', одржаном у Виљемстауну 1922. годинеон говорипоред осталоги о претензијама Бугарске да допре до Егејског мора и Македонијена шта Србија и Грчка нису гледале са симпатијама” (Оставштина Пупина у Библиотеци Батлер Универзитета Колумбија,кутија 1, нерегистрованоЈончић К., 1985).
Данас је сасвим јасно од колико је великог значаја био његов допринос успостављању граница ЈугославијеМеђутимпосле првог светског ратаиако се о томе знало у круговима српских и других политичарау јавности је то заташкавано.На примерПашић је у свом писму Стојану Протићупредседнику владе Државе СХС,у то време писао из Париза: “Пупин нам чини велике услуге тиме што познаје Американце и што зна какви су њихови погледи и на шта највише обраћају пажњу.Штета што га раније нисмо познавали...Пупин ће скоро доћи у Србију...Чека да се нађе овде за време кад се буде решавало о исправци наше границе спрам Бугарске”. У писму Миливоју Матићу у Новом Саду Пупин пише: “Пре Вас се врло мало писало о Југославији и моме раду на париској Мировној конференцијиМој рад на тој конференцији много је боље познат Американцима него Југословенимамада се покПашић о њему врло похвално изражава у његовим писмимапокСтојану ПротићуНе 
знам зашто су Југословениа нарочито Србио њему ћуталиА и оно што се спомињалобило је више пута чиста измишљотинаТако сена пример, 1919. године пронео глас међу ђацима на београдском универзитету да сам ја био противан југословенском уједињењу и то је претило да ме доведе у врло непријатан положај.Чим сам стигао на Мировну конференцију у Паризуосетио сам да су већи број југословенских делегата у Паризу били лоше расположени према мени зато што су били противни Пашићукоји ме је позвао да дођем у ПаризДа није било Рибаржа и других словеначких делегата у Паризуни Словенци неби никад дознали да сам им ја,у последњем часуизбавио Блед и бледски троугао с Триглавом” (Архив Матице Српске у Новом Садурукописбр. 22024). Разлози том заташкавању били су разумљиви –“ успехе у паризу Пашић и други политичари приписивали су себида би стицали поене у страначкој јагми око властиРазочаран у такав односи неупућен у његову суштинуПупин се непосредно пред смрт 14. децембра 1934. године и сам питао – који су томе разлози?” (Јончић К., 1985).
Истина, Пупин је за живота добио извесна признања за свој патриотски рад -одликовање Белог орла од краља Александра (1930); почасни грађанин Великог Бечкерека (1921) и Бледа (1921).
Пупин је и касније наставио да се интересује за збивања у свом старом завичају и да пружа подршке разним акцијама. Одмах по повратку у САД учествовао је, марта1920., у акцији коју је водило Југословенско републиканско удружење на челу са Едбином Кристаном. Како је и даље било отворено питање граница са Италијом дуж Јадранског мора, тзв. “јадранско питање”, представници једанаест исељеничких организација поднели су апел председнику и народу САД у одбрани југословенског народа. Апел је потписао и Пупин заједно са другима (ССИП, Архива МИП, док. бр. 6161; о истом: Чизмић И., 1974). Такође се залагао да Србија добије ратну одштету или повољан кредит. Посебно је много улагао од свог иметка за развој културе,образовања и науке: за стварање фондова за школовање ученика средњих школа; за помоћ научницима, књижевницима и сликарима; за публикације о српским културним споменицима; за подизање огледне пољопривредне школе у Идвору и стипендирање ученика пољопривредних школа, за библиотеке (Архив Србије, документација: “Тестамент М. И. Пупина”).
Закључак
Михаило Пупин је у себи ускладио два животна циља – ''амерички сан'' о успеху и богатству и ''национални идеал'' о слободи. Био је амерички држављанин и грађанин света, али је као Србин помно учествовао у свим збивањима у вези са ослобођењем и уједињењем српских земаља. У свом писму М. Јевтићу Пупин је у облику филозофске мисли објаснио како је успео да у себи целог живота усаглашава или ''усклађује'' велика осећања припадности, љубави и дужности – да истовремено буде и Србин и добар Американац и грађанин света: ''Ми Срби који смо на страни и успели да привучемо пажњу страног света на себе, треба да говоримо о нашем народу кад год нам се за то укаже прилика... Ко се поноси својим селом, породицом и својим народом, тај је на добром путу да се цео свет поноси њиме, јер ништа није узвишеније од човекове љубави према свему ономе што сачињава његов народ''. То Пупиново гледиште одражава сву дубину и сложеност његовог односа према ''националном раду'' и открива значај представљања Србије и српског народа у свету. Пупин и Цвијић су се нашли заједно на путу ка том циљу.
Чини се да је тајна Пупиновог успеха на различитим пољима као што су наука,проналазаштво, дипломатија, књижевност, у животној филозофији коју можемо дефинисати као усаглашавање. Наиме, у аутобиографији је написао да га је још у 
детињствуна пашњаку у Идворунајвише занимало усаглашавање или ''штимовање''гајди српског гајдашаКаснијеу Америцирадио је на подешавању електричних кола које је назвао ''електричним саглашавањем'', а тај израз је касније био прихваћен у бежичној телеграфијиМеђу нашим исељеништвом у Америци радио је на усаглашавању националних и демократских идеалаа на Париској мировној конференцији – на усаглашавању ставова делегацијаПупин је имао слуха за''усаглашавање'' како у научном тако и у ''националном'' раду.
Иако су са данашње временске дистанце ставови Михајла Пупина имали извесну дозу српског идеализма и иреализма, остаје чињеница да је он крупна историјска личност којој трајно дугују не само Срби већ у истој мери Хрвати и Словенци, за крупан допринос у остварењу својих виталних националних циљева. На жалост, када је дошло до несугласја међу њима, није више било великог ''земљака'' са слухом за ''усаглашавање'', какав је био Пупин, и версајска творевина на Балкану је доживела катастрофу.
ЛИТЕРАТУРА
Архив Матице Српске у Новом Саду, рукопис, бр. 22024
Baker R. S. (1945): American Chronicle. New York.
Булајић М. (1985): Допринос Михајла Пупина у стварању југословенске државе. Зборник радова
научног скупа: Живот и дело Михајла Идворског Пупина, Нови Сад-Идвор1979, Нови Сад,.
Извештај Главног одбора Савеза сједињених Срба “Слога”, Лос Анђелес, 1920.
Грчић М. (2000): Политичка географија, Географски факултет, Београд.
Јевтић М. (1932): Михајло Пупин на Мировној Конференцији. Летопис Матице српске, Књ. 331, св.1-3.
Нови Сад.
Јевтић М.(1930): Шта ми дугујемо АмерициБанатски гласник, , 14. XI 1930, бр. 41. Нови Бечкерек.Јончић К(1985): Михајло Пупин и национално питањеЗборник радова научног скупа: Живот и дело
Михајла Идворског Пупина, Нови Сад-Идвор 1979, Нови Сад.
Klemenčič M., Klemenčič V. (1985): Uloga M. I. Pupina u borbi za jugoslovenske granice posle Prvog
svetskog rata. Зборник радова научног скупа ''Живот и дело Михајла Идворског Пупина'', Нови Сад –
Идвор, 1979, Нови Сад.
Lederer I. (1963): Yugoslavia at Paris Peace Cinference, A Study in frontiermaking. New Haven and London,
Yale University Press.
Лозанић-Фротингхам J., (1970): Добротворна мисија за Србију у сврату – писма из Америке и Канаде
1915-1920. Писма прикупила и средила Анка Гођевац – Суботић. Удружење носилаца Албанске споменице, Београд. Издање на енглеском: Frothingham, Helen Losanitch ''Mission for Serbia'', Letters from America and Canada 1915-1920. Edited by matilda Spence Rowland. New York: Walker, 1970.
Митровић А. (1985): Михајло Пупин на конференцији мира у Паризу 1919. Зборник радова научног скупа: Живот и дело Михајла Идворског Пупина, Нови Сад-Идвор1979, Нови Сад.
Митровић А. (1975): Разграничење Југославије са Мађарском и Румунијом 1919-1920. Институт за изучавање историје Војводине, Монографије, књ. 11, Нови Сад.
Матић М. (1934): Седамдестпетогодишњица Михајла Пупина, Летопис Матице српске, Књ. 341, св.2,Нови Сад.
New York Times, 21. X 1912, 1
Оставштина Пупина у Библиотеци Батлер Универзитета Колумбија, кутија 1, нерегистровано; Јончић К.,
1985 исто
Пупин М. (1979): Од пашњака до научењака. Велики Бечкерек, 1929; Београд,. (Наслов оригинала: Pupin
M., From Immigrant to inventor. New York: C. Scribner-s Sons, 1923, 396 p.).
Slavić M., (1935): Prekomurske meje v diplomaciji. Slovenska krajina, Zbornik ob 15-letnici osvobojenja, uredil
Vilko novak, Baltinci.
Српски народни илустровани календар Српска Црква (1925): Највеће звоно на Балкану. Прилог
професора Михаила Пупина (белешка о звону у цркви Св. Климента у Охриду).
ССИП, Архива МИП, док. бр. 6161; о истом: Чизмић И., 1974
Хаџи-Павловић П. (1935): Михајло Пупин међу Србима у Америци. Технички лист, Загреб.
Цвијић Ј. (1924): Говор на свечаном скупу Академије наука 6. марта 1924. Српски књижевни гласник,
16. марта, Београд.
Čizmić I. (1974): Jugoslovenski iseljenički pokret u SAD i stvaranje Jugoslovenske države 1918. Sveučilište u
Zagrebu, Institut za hrvatsku povijest, Zagreb.

MIRKO GRČIĆRAJKO GNJATO
82
Summary
THE ROLE OF MICHAEL PUPIN IN SOLVING OF SERBIAN NATIONAL QUESTION
This paper shows the role of M. I. Pupin in the solve of serbian national question and the struggle for the Yugoslav borders after World War I. He had a personal reputation as leader of about 410.000 Yugoslav imigrants in USA in this time (Serbs, Slovenians, Croatians), and as a big inventor. Pupin then acted both as a Yugoslav patriot and an American citizen. It is undisputable that Pupin put in a great effort and that he improved the copmmunication between the Yugoslav and American delegation through his personal connections, that he helped create, through his friends among the american experts and his contacts with some delegates, a better understanding of the Yugoslav stand by the American delegation. Pupin pleaded for Yugoslav border as as early as before World War I, since he was a member of the Yugoslav section in London, having as one of his principal tasks the struggle against the Italian aspirations to the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes at the Peace Treaty helped a lot in the struggle for Banat. Pupin sent memorandum (19. April 1919.), to prezident Wilson through the American experts, reffering to the Yugoslav border with Italy. Pupin’s intervention preserved Bled and Slovenian coast for Yugoslavia. Pupin wos take a share in solving of the Koruska question (Slovenia-Austria), and border questions betveen Croatia and Hungary.
24-09-2019, 05:10 PM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#7

Бидејќи Србите си ја знаат историјата и бидејќи тие си се залагаат за своите интереси, Вучиќ бара изградба на споменик за Вудро Вилсон, првиот лидер на Голема сила која ја признала новата држава на Србите, Хрватите и Словенците (види подоле во поглавјето „Југославија“ од Маргарет МекМилан). Додека во Македонија се пали американската амбасада за бомбардирањето на Сојузна Република Југославија, во Србија, се обновува другарството со САД. Околу ова Крсте Петков Мисирков има напишано некои многу мудри думи, кои можат да се најдат во првиот и вториот дел од неговиот дневник (види тема „Дневникот на Крсте Мисирков“). Српската пропаганда во Македонија ги пали Македонците да ги мразат сите и да водат политика на „еквидистанца“ додека „мајка Србија“ си тера своја политика на другарство со сите.

Quote:Predsednik Srbije pokrenuo incijativu: Vudro Vilson dobija spomenik u Beogradu

Predsednik je inicijativu uputio Komisiji za spomenike i nazive trgova i ulica Skupstine grada Beograda, ističući da bi njeno usvajanje bilo i simbol želje očuvanja i unapređenja odnosa između Republike Srbije i Sjedinjenih Država.

22.09.2019

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić pokrenuo je inicijativu kako bi 28. predsednik SAD Tomas Vudro Vilson dobio spomenik u istoimenom beogradskom bulevaru, u znak zahvalnosti za sve što je učinio za srpski narod.

Predsednik je inicijativu, u koju je Tanjug imao uvid, uputio Komisiji za spomenike i nazive trgova i ulica Skupstine grada Beograda, ističući da bi njeno usvajanje bilo i simbol želje očuvanja i unapređenja odnosa između Republike Srbije i Sjedinjenih Država.

Vučić smatra da bi podizanje spomenika Vilsonu predstavljalo znak zahvalnosti i poštovanja života i dela ličnosti, koja je vrednovala i pomagala naš narod tokom i nakon Prvog svetskog rata.
Na četvrtu godisnjicu objave rata Kraljevini Srbiji od strane Austrougarskog carstva, 28. jula 1918. godine, predsednik Vilson je doneo proglas obeležavanja ovog dana kao ''Srpskog dana'', u znak podrške tada tesko stradaloj srpskoj naciji, koja se još uvek borila za pravo života u sopstvenoj otadžbini - podseća Vučić.

On navodi i da je proslo vise od 100 godina od kada se srpska zastava zavijorila u Beloj kući, a u svim crkvama pročitan Vilsonov Proglas o srpskom narodu u kojem su izrecene najlepse reci o nasem narodu, o vrednosti slobode i jednakih prava svih naroda.

- Tomas Vudro Vilson, dobitnik Nobelove nagrade za mir je tokom dva mandata na funkciji predsednika SAD, u periodu obelezenom ratom do tada neviđenih razmera i stradanja, dao neizmeran doprinos ustanovljavanju vrednosti mira i međunarodnog prava i saradnje - naglasio je predsednik Srbije i podsetio da je saopštenjem izdatim 8. januara 1918. godine, poznatim pod imenom "14 tačaka", Vudro Vilson kao postulat mira postavio nesmetani globalni protok robe, transparentnost međudržavnih sporazuma, demokratiju, i založio se za pravo naroda na samoopredljenje.
Posebno bih izdvojio jedanaestu tačku saopštenja, koja je govorila o potrebi osiguranja suvereniteta država na Balkanu, kao i o davanju slobodnog i bezbednog pristupa moru, tada još uvek Kraljevini Srbiji - kaže Vučić.
Prema njegovim rečima, Vilsonova vanredna erudicija i poznavanje srpske istorije i borbe za slobodu i ujedinjenje našeg naroda kao i veliko prijateljstvo sa srpskim naučnikom Mihajlom Pupinom bili su ključna podrška pregovaračkoj poziciji Kraljevine Srbije na Pariskoj mirovnoj konferenciji.
Zahvaljujći podršci predsednika Vudra Vilsona, Srbija je vise teritorijalnih sporova rešila u svoju korist i utvrdila granice sa susedima - istakao je Vučić u inicijativi.

On navodi i da po zavrsetku Pariske mirovne konferencije predsenik Vilson sa ciljem demilitarizacije sveta i sprecavanja oruzanih konflikata ulaže veliki trud u osnivanje Llige naroda, bez koje Ujedinjene nacije ne bi postojale u danasnjem obliku.
S obzirom na zajedničke demokratske i humanističke vrednosti, vrednosti kojima Republika Srbija i vek kasnije zarad mira i napretka stremi i iza kojih stoji, nadam se da ćete razmotriti ovu inicijativu i smatram da bi njeno usvajanje bilo simbol želje očuvanja i unarpeđenja odnosa između Republike Srbije i SAD, kao i da bi podizanje spomenika Vudru Vilsonu bio pravi način da mu se prikladno zahvalimo za sve sto je uradio za srpski narod - naveo je predsednik u obrazloženju inicijative uz koju je priložio i prikaz predlozene lokacije.
Bulevar Vudro Vilsona po svom otvaranju će spajati, podseća on u dopisu, Karađorđevu ulicu, čiji nastanak je započet još tokom 19. veka i Bulevar Vojvode Mišića, kojim dominira kompleks Beogradskog sajma, simbol naše prestonice u drugoj polovini 20. veka.
- Bulevar koji već nosi ime predsednika Vudra Vilsona i koji simbolizuje kontinuirani progres nase prestonice vezujući Kalemegdan, Savamalu, Savski amfiteatar, i Beogradski sajam je, smatram, prikladna i primerena lokacija za podizanje spomenika predsedniku Vilsonu, čiji život i delo su ostali upamćeni po posvećenosti miru i prosperitetu - istakao je Vučić u predlogu inicijative upućene članovima i predsednici Komisije Andrei Radulović.
(Telegraf.rs/Tanjug)
24-09-2019, 05:32 PM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#8

Извештајот за ЦИА на Ангел Којунџијски, бугарски бегалец кој станал лојален Американец, од негови разговори со Ванчо Михајлов во 1949 година. Тука е вклучен во целост меморандумот на англискиот новинар Џејмс Бушѐ (или Бјушер) кој се споменува во текстот на Миневски како Хемс Баучер.

Quote:Париз, 9 мај 1949 година


Ангел Којнуџиски
Хотел де Крион
10, Плаза де ла конкорд
Парис 8

Телефон Анџу 24-10

Г-дин Спенсер Феникс
Директор на финансискиот отсек
Администрација за економска соработка во Грција
Атина


Драги Спенсер,

Многу скоро после нашиот разговор за време на Вашиот престој во Париз, верувале или не, примив писмо од лидерот на ВМРО: Ванче Михајлов, во кое тој бара да се состанам со него. Ова писмо патувало до мене бајаги долго време поради тоа што првично било испратено на мојата пред-воена адреса (115 авенија Анри-Мартин) од каде што било препраќано сѐ додека да стаса до мене.

Сигурно дека ќе разберете дека искушението да се сретнам лично со Ванче Михајлов беше преголемо да му се оддолее. Затоа му одговорив на писмото и се согласив да се сретнеме. Согласно, се сретнавме во некое мало градче помеѓу Рим и Винтимилиа .

Ванче Михајлов беше многу задоволен што се сретнавме. Обавивме два разговори: првиот во траење од три часа, а вториот во траење од четири и пол часа. Сигурно не треба да Ви потенцирам дека раговорите од ваква природа се сериозни, деликатни, а и донекаде опасни.

Од ослободувањето, Ванче Михајлов е во бегство. Првин минал извесно време во Германија, па потоа во Австрија, па повторно во Италија, но секогаш во американската зона на овие држави.

Ванче Михајлов е тежок анти-комунист и е строго антисоветски настроен. Тој отсекогаш се залагал за независна Македонија, т.е. Македонија која нема да е под јаремот ниту на Бугарија, ниту на Грција, ниту на Југославија, а особено не под јартемот на Русија. Ванче Михајлов е вистински Македонец, и јас само како таков го познавам. Тој е голем идеалист, и никакви материјални ниту морални интереси не играат улога кога е во прашање неговата политика.

Во пресрет на нашиот состанок, го замолив Михајлов црно-на-бело да ги подготви прашањата кои би сакал да ми ги постави како и фактите со кои сака да ме запознае. Согласно, тој подготвил неколку белешки, кои Ви ги доставувам онака како што тој ми ги достави на мене. Од овие белешки Вие ќе можете сами да судите за неговите чувства во врска со неговата матична земја, Македонија, како и неговите мислења во однос на прашањето за создавање на независна македонска држава.

Претходно, со Ванче Михајлов пред војната се имав сретнато на два наврати. Мојот впечаток тогаш беше дека додека Михајлов е заинтересиран да формира независна Македонска држава, таа држава да биде под јаремот на Бугарија. Инаку речено, мојот впечаток беше дека Михајлов е заинтересиран да направи некаква федерација која би ги обединила Македонија и Бугарија. Затоа, на нашата скорешна средба го замолив да ми се изјасно по ова прашање. На најискрен начин Михајлов ме увери дека погрешно сум ја разбрал неговата намера. Точно е тоа дека македонскиот јазик има многу допирни точки со бугарскиот. Точно е и тоа дека Михајлов се има здобиено и со азил во Бугарија; но тој никогаш Бугарија не ја сметал за своја татковина; неговото срце и неговиот ум секогаш биле во Македонија.

Предлогот на Михајлов, кој е изложен во неговите белешки, кои Ви ги доставувам, е дека Македонија треба да е комплетно независна тампон држава, според примерот на Швајцарија. Тоа е доказ дека тој нема желба да ја види Македонија ниту во рамките на Бугарија, ниту на Југославија, ниту пак под јаремот на Русија (СССР).

Планот на Ванче Михајлов е да ги обедини бугарскиот, југословенскиот и грчкиот дел на Македонија во една независна држава, чиишто граѓани, без разлика на нивното потекло ќе уживаат еднакви права и слободи, како што е случајот во Швајцарија. Емигрантите би се вратиле во својата матична татковина.

Понатаму, Михајлов предлага оваа независна македонска држава да биде ставена под контрола и управување на Организацијата на обединети народи, и на тој начин да се саботира руската пропаганда која има за цел Македонија да ја стави под советски јарем.

Во интерес на САД и Грција, со цел да се сопре крвопролевот во Грција, како и за намалувањето на финансиските трошоци за САД, Михајлов исто така предлага воспоставување на времена независна македонска држава во рамките на Грција. Ова би било во грчкиот дел на јужна Македонија (Егејска Македонија). На овој начин би се расчистла недовербата на македонското население во однос на вистинските цели на западните Сили во однос на македонското прашање. Истовремено, овој потез би ја анулирал руската пропаганда.

Се чини дека во составувањето на неговиот предлог, Михајлов е предводен од информации кои ги има здобиено од компетентни извори, а информации кои сугерираат дека и покрај договорите и преговорите кои се водат во текот на месец мај, а во врска со решавање на германското прашање и конечното пронаоѓање на решение за траен мир, се чини дека Русија е решена комплетно да го уништи Тито. Според информациите со кои располага Михајлов, СССР сѐ уште се готви да прати нови трупи на воено обучени цивили во Бугарија и Албанија, со цел оваа маса подоцна комплетно да ги замени грчките, бугарски и албански герилци во грчката граѓанска војна. Се чини дека ништо не може да ја разубеди Русија од спроведување на овој план, и покрај можноста таа евентуално да мора да направи отстапувања на Балканот, кои во секој случај би биле само привремени.

Ванче Михајлов ме потсети дека во моментов Сталин ја игра истата улога која ја играше султанот Абдул Хамид, кој исто така ги поддржуваше Комитите; тогаш овој дел на Балканот сеуште беше турска провинција.

Според информациите на Михајлов, Русија во моментов обучува војска од десет илјади души; веднаш штом оваа војска ќе заврши со својата обука, таа ќе биде испратена во Бугарија, војниците преправени како цивили. Веднаш по нивното пристигање во Бугарија, на војниците ќе им се дадат бугарски исправи (државјанства) и тие ќе им се придружат на бунтовниците во шумата.

Се чини, според информациите на Михајлов, дека СССР е решена на Балканот да гледа како на своја провинција, тука вклучувајќи ја не само и Грција, туку и Босфорскиот проток.

Мислење на Ванче Михајлов е дека со својата пропаганда во Македонија, Русија сака да ги убеди Македонците дека тие не можат да очекуваат никаква помош од западните Сили, чијашто цел, според Русите, е Македонија, Бугарија и Албанија да ги направат грчка провинција, и на тој начин да ги отсечат овие земји од Јадранот. Ова е причината зошто Михајлов се залага за формирање на тампон држава.

Како што веќе објаснив, Михајлов инсистира дека прв чекор во овој план е САД да ја натера Грција да го дозволи формирањето на независна држава во Егејска Македонија, под контрола на Грција. Тој смета дека ова е најмудриот начин да се избегнат понатамошни трошоци за САД, бидејќи нема да е потребно да одржува таква важна организација во Грција.

Г-дин Михајлов исто така чувствува дека формирањето на оваа држава би придонело до зближување на македонското население во Егејот: Бугарите, Ромите, Албанците и Грците, и дека тоа ќе го освести македонското население за потребата да ги обедини силите со цел да го заштити егејскиот брег од можна агресија од северот.

Михајлов понатаму изјави дека формирањето на оваа независна тампон држава би придонело и до намалување на раздорот и поделбата коишто во моментов се присутни меѓу Грците.

Михајлов ме информираше дека намера на Русија (СССР н.з.) е да формира независна македонска држава - Пирин (во регионот на Петрич, Бугарија) со цел да го придобие населението од југословенскиот дел на Македонија, т.е. долината на Вардар. Ова е причината за поканата упатена до бугарскиот лидер за посета на Москва. Цел на овој план е македонското населние да се охрабри сериозно да се обедини со грчките бунтовници во нивната борба против грчката Влада, и на тој начин Бугарија да одбегне обвиненија дека испратила војници во Грција да им се придружат на бунтовниците. Доколку Русија успее во изведба на овој план, тогаш ќе се потврди сегашното мислење дека и покрај преговорите кои моментално се одвиваат, граѓанската војна на Балканот ќе продолжи понатаму.

Го прашав Михајлов зошто тој и неговата организација соработувале со монархистичката Влада за време на војната, кога цар Борис вети дека Македонија ќе ја направи независна држава. Михајлов категорично негираше било каква соработка со цар Борис од негова страна; понатаму ми рече дека кога цар Борис и германците предложиле тој да биде поставен на чело на независна и слободна македонска држава обединета со Бугарија, Михајлов, не само што го одбил предлогот, тој ги советувал царот и неговата влада и тие да ја одбијат оваа понуда, бидејќи како и да е оваа држава би била само привремена, и би била растурена со завршувањето на војната.

Михајлов ми кажа дека тој не може да го замисли формирањето на било каква независна македонска држава без претходна согласност од страна на САД. Михајлов многу директно ми рече дека ова тој не го зборува оти јас сум американски државјанин, туку ми објасни дека тој нема доверба кон Англија, и затоа што тој е убеден дека не може да се формира независна македонска држава без претходна согласност на САД. Според Михајлов, Англија има направено многу грешки во овој дел на светот, и дека таа сѐ уште продолжува да прави грешки тука. Според Михајлов, Англија има голема недоверба кон словенските народи. Михајлов вели дека оваа недоверба е неоснована, бидејќи, иако Македонците ја имаат истата вера како Русите, тие никогаш нема да ги имаат истите принципи, и дека Македонците никогаш нема да станат Руси, исто како и што не можат да станат Бугари или Срби. Македонците ќе си останат Македонци, секогаш, дали во рамките на незавнисна Македонија или пак под патронат на ООН или под контрола на грчката држава.

Михајлов ми објасни дека членството на неговата групација претежно се состои од Македонци кои одамна станале натурализирани Американци, и од Американци од македонско потекло кои израснале во САД. Михајлов ми рече дека тој и припаѓа на втората група.

Кога зборува за “американски” Македонци, Михајлов, секако тука мисли на анти-комунистите, бидејќи уште од време на војната имало и извесен број на американски Македонци кои се платени од Русија и бугарската мисија, и кои постанале Комунисти.

„Она што ми е на мене во срцето,“ ми изјави Михајлов, „е добробитот на мојата татковина и благонаклоноста на САД.“

Го познавам Ванче Михајлов доволно добро за да можам да ги земам неговите изјави како вистинити и искрени. Тој истакна дека доколку тој се залагал за некои лични интереси, тогаш ќе ја прифател германската понуда да биде поставен на чело на независната македонска држава (под бугарски патронат н.з.) за време на војната.

Ако се прифати неговиот предлог за тампон дражва, каде еднаквите права, слободи и привилегии за целото население би се подразбирале, тогаш Михајлов би бил подготвен да регрутира војска од Бугари и Румуни во јужниот дел на Македонија, и со тоа да ја унитшти работата на Болшевиците во тој дел на светот.

Михајлов чувстува дека ова симултано би ја совладало болшевичката пропаганда во северна Македонија кон Бугарија и југословенските територии.

Понатаму Михајлов препорача независната македонска држава, како што напоменав погоре, да биде ставена под патронат на ООН за десет годишен период на чијшто крај би се одржал плебисцит, кој би бил под надзор на ООН, на кој начин народот би имал можност да ги изјасни своите чувства.

Низ текот на нашите раговори, Михајлов се присети на содржината на меморандум од 1918 година до покојниот претседател Вилсон, а од авторство на Џ.Д. Бушѐ, сега покоен. Примерок од меморандумот е прикачен подолу, заедно со неколку кратки белешки за улогата која ја има одиграно г-дин Бушѐ во еден друг период во однос на балканското прашање.



Меморандум до претседателот Т.В. Вилсон
автор: Џ.Д. Буше

Во интерес на правдата и мирната иднина на Балканскиот полуостров, потребно е границите на балканските држави да се совпаѓаат со етничките граници на различните националности.
Доколку се појават случаи каде што оваа раграничување не е возможно, во тие случаи да се следи прниципот дека никој народ не смее да биде под туѓа надвласт, т.е. малцинството треба да има автономија.
Повикувањето на овој принцип е посебно пожелно во случајот на Македонија, земајќи ги предвид ривалските тврдења на нејзините соседи, коишто беа извор на бесконечното страдање на македонското население низ последниов половина век. Под свое автономно управување, македонското население ќе има прилика да си ги врви своите интереси, и на тој начин би можело да просперира, ослободено од малтретирањата кои досега ги има претрпено.
Ако ја прифатиме теоријата пропагирана од Србите и Грците дека националната совест на Македонците е „динамична“ и дека тие немаат посебна пристрасност кон било која странска пропаганда, тогаш логичниот заклучок е дека тие треба да си се управуваат независно од друга држава, т.е. принципот „Македонија на Македонците“ треба да се прифати. Доколку пак спротивно, навистина постојат симпатии кон страни држави, тогаш  Македоците ќе имаат можност слободно да ја изразат оваа тенденција во согласност принципите на самоуправа и самоопределување.
Автономната македонска држава би се простирала од Шар Планина на север (српската етничка граница), до Егејското Море на југ, од бугарската граница на исток до албанската граница на запад. Јужната граница би се просрирала до Костурското езеро и вливот на реката Вардар, залкучно со Нигрита и Халкидичкиот полуостров.
Би било пожелно автономната (македноска н.з.) држава во првите години од незјиното формирање да биде ставена под привремен патронат на задолжителна сила, претпочитливо САД.
Не е неразумно да се очекува Србија и Грција да се откажат од македонската територија која што ја имаат окупирано од 1913 година со оглед дека овие држави сега ќе се здобијат со значителни проширувања.
Солун, којшто комерцијално е неодделив од внатрешноста, природно би станал главен град на новата држава. Доколку сметате дека ова е невозможно, тогаш сѐ уште постои излез  на морето преку Кавала.
Поднесеново предлог-решение би ја задоволило желбата за автономија на Македонија и Солун, која надалеку се чувстува веќе подолг период, а истовремено е во согласност со Вашата државничка мудрост која е прифатена од Сојузниците.

*******************

Господин Џ.Д. Буше

Г-дин Џејмс Д. Бушѐ беше дописник за Балканот за „Лондон Тајмс“ од 1888 до 1920 година. Како таков тој беше сведок на четири војни на Балканот, како и на безброј востанија кои со себе ги носат сите ужаси на војната едно по друго, во Крит, Грција, Албанија и Македонија. Никој не ја знаеше внатрешната историја на Балканот подобро од Бушѐ. Неговото големо симпатизерство спрема грчкиот и бугарскиот народ беше клучно за формирањето на Балканскиот сојуз против Турците во 1912 година.

Како голем експерт за Балканот, Бушѐ остана непомирен со Букурешкиот мировен договор (1913 г) со кој Македонија остана поделена помеѓу нејзините соседи. Во писанија во „Тајмс“ како и други периодични часописи тој постојано се молеше за праведно решение за Балканот. За време на 1919-1920 година живеејќи во Париз, Буше направи големи напори да придобие поддршка за македонската кауза од неговите пријатели и дипломати.

Бушѐ своите надежи за праведен и конечен мир на Балканот ги насочи пред сѐ кон американската делегација на Париската мировна конференција и претседателот Вилсон. Бушѐ изготви меморандум до претседателот во однос на македонската автономија (види погоре н.з.), на кој беа прикачени потписите на број луѓе кои имаа минато некое време на Балканскиот полуостров, и кои беа запознаени со желбите на населението. Листата на потписиниците на петицијата, меѓу другите, ги влкучува и имињата на полковник Леон Ламуш, О’Мејли, Сер Едвард Пирс, др. Х.А. Гибонз, и г-ѓица М.Е. Дурам, сите познати авторитети за Балканот.

Според мислењето на г-дин Михајлов, постојат две можни решенија за завршување на војната во Грција: војна против Русија - и нејзин пораз; или неговиот план за независна Македонија.

Јас сум убеден дека Ванче Михајлов е идеалист, и поради тоа мислам дека неговите препораки треба да се земат во сериозен предвид. Мислам дека фактот што неговиот предлог предвидува ставање на независна македонска држава под грчки патронат е доказ за неговата добра волја, затоа што ова е прв пат да чујам Македонец да даде ваков предлог.

*********************

  
На кратко, идеите на Михајлов се следниве:

Во Егејска Македонија да се формира независна македонска држава, под грчки патронат. Оваа држава да ги гарантира еднаквите права, слободи и привилегии на сите граѓани (Македонци, Грци, Бугари, Румуни, и др.)
Креирањето на ваква држава би ги имало следниве предности:
(а) Би ја завршило граѓанската војна во Грција;
(б) Грција би добила тампон зона од рускиот комунизам на северот;
(в) Формирањето на оваа автономна држава би ја саботирало креацијата на  независна македонска држава во бугарскиот дел на Македонија (Пирин-Петрич). СССР има желба да формира македонска држава во Пирин со цел да го примами македонското население од Егејска и Вардарска Македонија и ја тој начин да ја засили својата позиција во Југославија против Тито, како и својата улога во војната во Грција.

Како Американец, и чисто од американска перспектива, мое мислење е дека предлогот на Михајлов ги нуди следниве предности:

Ставајќи ја новата независна држава под патронат на ООН, оваа организација заедно со САД ќе имаат одврзани раце да ја штитат Македонија, како што ќе сметаат за најдобро, од комунизмот, како и од руските аспирации кон Егејот, Јадранот и Медитеранот.

* * * * * * * * * 


Прашањето е сложено, но сметам дека предлогот на Михајлов е единствениот начин Русите да се истиснат од Црното Море и Јадранот.

Меѓу последните прашања кои му ги поставив на Михајлов беа следниве:

“Дали го познавате г-дин Ѓорѓи Димитров (Г.Е.М.Е.Т.О.), Лидер на Земјоделската партија на Бугарија, моментално во бегство во САД?”

Г-дин Михајлов ми одговори дека не се познава со лично со Ѓорѓи Димитров, но дека, секако, знае дека тој ја претставува Земјоделската патрија во САД.

Моето следно прашање беше:

“Дали имате врска со Г-дин Ѓорѓи Димитров”?

Г-дин Михајлов ми објасни дека има врска со Димитров, но ислкучиво преку негов посредник во САД.

Моето трето прашање беше:

“Дали сте во потполна согласност со г-дин Димитров во однос на политиката кон Бугарија?”

Г-дин Михајлов ми изајви дека сѐ додека Димитров е претседател на Земјоделската партија на Бугарија, и сѐ додека тој се придржува до антикомунистичките и антиболшевистички идеали, до тогаш Димитров ќе ја има неговата поддршка.

************************

За крај, драги Спенсер, сакам да нагласам дека мене лично Македонија не ми е интерес, ниту пак Бугарија, бидејќи сите мои работи во оваа држава се ликвидирани. Како што знаете, и монархистите и комунистите во Бугарија си се почестија кога ми ги конфискуваа поседите за време на војната. Ме уништија морално и финансиски, и со тоа ги уништија сите мои чувства кои ме врзуваа со Бугарија. Балканското, како и македонското прашање за мене не претставуваат личен ниту материјален интерес. Но лично чувствувам одговорност, да не се запостави нешто што може да е подобно решение за траен мир. Истовремено се чувствувам задолжен да бидам од корист на мојата нова татковина.

Како што најавив погоре, а со цел да се избегнат било какви недоразбирања во однос на проектот на г-дин Михајлов, ги прикачувам неговите белешки, на чија основа беа водени нашите разговори. Белешките на г-дин Михајлов се автентични, како што тој ми ги даде.

Сакав да му пишам и на Кавендиш Канон, но, за жал, не сум во можност. Ви оставам Вам да решите дали ќе му ја пренесете содржината на нашата комуникација. Едниствено би ве замолил доколку е можно да одбегнете да ме споменете по име.

Сѐ наубаво,
 Ангел Којунџијски

24-09-2019, 11:58 PM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#9

Извадок од писмо до уредникот на Њујорк „Тајмс“ од 19 октомври 1934 година во кое Михајло Пупин го критикува Лудовиг Адамиќ за неговата критика на кралска Југославија. Според тоа ќе може да процениме што веројатно содржел неговиот меморандум до претседателот Вилсон кој го споменува Миневски. Забележете дека Пупин никаде не споменува Македонци како дел од јужните Словени, а дека дејствата на кралот Александар, убиен од македонски револуционери, ги карактеризира како „потези кои беа наменети да ја консолидираат југословенската заедница“ наменети да го сочуваат „свето[то] наследство од југословенското минато“.


Quote:Југославија, сплотувањето на Србите, Хрватите и Словенците во една држава, не е како што некои мислат, неочекувана политичка творба која случајно била создадена како производ на Светската војна. Нејзиното потекло може да се најде 500 години во минатото, кога во древната република Рагуза се роди идејата за јужнословенска заедница. … Како најистакнатите Хрвати и Словенци, така и наистакнатите Срби отсекогаш ја култивираа идејата за југословенска заедница. …
Кога во 1914 година Србија го прифати предизвикот на Австро-Унгарија, нејзиниот Парламент усвои резолуција дека борбата ќе трае сѐ додека сите јужни Словени—т.е. Србите, Хрватите и Словенците—не бидат обединети во една единствена држава. Три години подоцна хрватските и словенските лидери се сретнаа со Пашиќ на Крф и таму го потптишаа прочуениот Крфски пакт кој обзнани дека од тогаш натаму Србите, Хрватите и Словенците, трите гранки на истата јужнословенска раса, ќе бидат обединети во единствена држава под управата на династијата Караѓорѓевиќ.
Во декември 1918 година народните собранија на Хрватите и Словенците усвоија резолуција дека заедно со Србите од Србија ќе основаат едниствена држава. Оваа резолуција беше ратификувана со Париската мировна спогодба во 1919 година, а одговорноста да ја консолидираат државата—петстогодишниот сон на југословенските народи—им припадна ка кралот Петар Српски и неговиот син Александар.
Кралот Александар отсекогаш чувствуваше дека неговата животна мисија беше да ја зајакне оваа консолидација. Соочен со многубројните непријатели кои ја опкружуваа новата држава и ги охрабруваа центрифугалните сили, младиот крал увиде дека единствениот начин за остварување на оваа консолидација лежи во изградбата на моќна армија која би му помогнала да додржи цврста централна власт. Народите на Југославија ја споделуваа со кралот оваа негова определба и ентузијастички ги поддржуваа сите негови потези кои беа наменети да ја консолидираат југословенската заедница. Тие отсекогаш ја гледаа оваа заедница како свето наследство од југословенското минато, и тие никогаш не се двоумеа да се жрвтуваат за доброто на тоа свето наследство. Оној кој не го познава оваа свето богатство никогаш нема сосема да го разбере значењето на владеењето на кралот Александар.
25-09-2019, 12:22 AM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#10

Еве што видел Анри Пози во српска Македонија во 1934 година:

Quote:Она што импресионира при влегувањето во Македонија е неизмерната спокојност и апсолутниот ред што владее тука.
Во оваа Долина на Вардарот, под неумоливото сонце, кое ја предизвикува црвената алувна почва да чади, мажи и жени, по илјадници, се движат без збор, без плач, без ниту една од оние песни што на секое друго место се извишуваат до небото. Околноста, до кај што гледа окото, е без човечки џагор. Атмосферата се чини фиксирана во тивка осаменост. Нешто што не може да се дефинира, да се објасни, 
ги прави луѓето и работите тука единствени на Земјата. Човек се здобива со чувство дека влегува во непознат свет.
Оваа сензација никогаш не те напушта, без разлика каде и да одиш низ анектираните области.

...
Денес потешко ропство ја товари Македонија од старото, зашто новите господари се посилни од Турците, понасилни, и Европа, овој пат, ги поддржува и ги одобрува.
Пет до шест стотини илјади Македонци (цела нација) побараа засолниште во Бугарија по анексијата на нивната земја од Грција и од Србија.
Оние што можеа да заминат – заминаа, по мирот од јули 1913 и Примирјето од октомври 1918 година, наместо да страдаат под туѓа доминација. Сите интелектуалци, сите учители, сите оние чии претходници или роднински врски ги направија непожелни или сомнителни, беа протерани по инсталацијата на освојувачите. Илјадници повеќе, пред затворањето на границите, пребегаа и ги напуштија своите поседи, често оставајќи зад себе дел или целото семејство.

...
Во Сушица, селце помеѓу Скопје и Велес, четири жени, Рајна Назева, Мирјана Панева, Викторија Андреева и Васа Митрева, кои одбиле да откријат каде пребегале нивните сопрузи, биле тепани до раскрвавување од страна на српски жандари, кои потоа посипале нафта на нивните мишки и слабини и ги запалиле.
Во селото Деброво млада девојка од шеснаесет години, Костадинка Миладинова Тачева, била прогласена за виновна зашто потпевнувала бугарска песна. Била соблечена гола, врзана за клупа, добила шеесет удари со пендрек и потоа била обесчестена од началникот на одредот и неговите шестмина потчинети.
Во Качаник селанецот Ефтим Атанасов, осомничен за засолнување на припадници на ВМРО, бил претепан до смрт со кундаци, откако првин бил распнат од паратрупите на српската Бела рука. На неговиот сосед во агонија, Манаси Антов, џелатите му забиле трње под ноктите на рацете и на нозете.
Во Јастерник, по наредба на началникот на Државната полиција, Жика Лазиќ (човекот што е денес министер за внатрешни работи на Југославија), тројца селани, Костадин Дамјанов, Иван Ангелов и Ѓорѓи Стојчев, и три селанки, Илинка Иванчева, Мита Димитриева и Мирса Валинова, биле 
денунцирани за засолнување револуционери и биле претепани до смрт пред целото село. Жените првин биле обесчестени на најужасен начин.


Како што напоменав во емисијата, еден од основните проблеми во македонското општество е што ги величиме нашите џелати, а ги црниме и плукаме оние малкумина кои дале сѐ од себе--па дури и своите животи--за доброто на сите нас. Таквата неблагодарност не може да мине ненаплатена.
(This post was last modified: 25-09-2019, 12:36 AM by Црн Душко.)
25-09-2019, 12:33 AM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#11

Книгата „Париз 1919“ од авторката проф. д-р Маргарет МекМилан е дефинитивната студија на париската Мировна конференција која траела од јануари до јуни 1919 година, а чијшто производ е системот на мировни спогодби колоквијално познати како Версајски мировен договор. МекМилан е професор по меѓународна историја на универзитетите во Оксфорд и Торонто и е правнука на Дејвид Лојд Џорџ, премиерот на Велика Британија од крајот на 1916 до крајот на 1919 година.

Во продолжение го ставам поглавјето „Југославија“ од горе наведената книга (мој превод). Единствено го исклучив делот во кој се зборува за Црна Гора, а кој нема врска со македонското прашање. 

Quote:ЈУГОСЛАВИЈА

Додека Големите сили беа преокупирани со Лигата на народите, помалите сили беа зафатени со полирање на своите барања. На вечерта на 17 февруари 1919 година пристигна телефонски повик до хотелот „Бју-Сит“ близу Етиол. Ќе може ли делегацијата на Србите, Хрватите и Словенците да се подготви за средба со Врховниот совет за попладнето на утредента? Оваа ненедејно и каприциозно внимание од силите дојде како своевидно олеснение. Делегацијата беше во Париз уште од почетокот на јануари, но нејзините челници беа пред Врховниот совет само еднаш, на 31 јануари, кога презентираа контрааргументи на романските барања за богатиот Банат, кој што лежи меѓу двете земји.
Хотелот „Бју-Сит“ не беше среќно место за време на тие долги седмици. Делегацијата, речиси стотина на број, беше сочинета од Срби, Хрвати, Словенци, Босанци и Црногорци, универзитетски професори, војници, поранешни пратеници во собранието во Виена, дипломати од Белград, адвокати од Далмација, радикали, монархисти, православци, католици и муслимани. Повеќето од припадниците не се познаваа меѓусебно; впрочем, како поданици на Србија и Австро-Унгарија, тие се бореа на спротивни страни за време на војната. Делегацијата верно ги одразуваше влабоките линии на поделба кои го сечеа Балканот; помеѓу римокатолицизамот на запад и источното православие; помеѓу христијанството на север и исламот на југ. Делегатите од јадранската страна, воглавно Словенци и Хрвати, страсно беа загрижени за опасноста од Италија како и за обезбедување на контрола врз пристаништата и железниците кои своевремено ѝ припаѓаа на Австро-Унгарија, но беа незаинтересирани за промените на источната граница. Во истовреме, Србите од Србија беа подготвени да ги жртвуваат Далмација и Истра со цел да добијат повеќе територија на исток и север.
Тие беа во Париз понесени од идеја, една од оние идеи кои беа толку популарни во Европа за време на XIX век, дека заеднички јазик значи заедничка националност. Сите тие говореа јужнословенски јазик. Додека словенскиот јазик низ вековите станал уникатен, српскиот и хрватскиот беа речиси идентични, со една забележителна разлика. Српскиот, како рускиот и бугарскиот, се служеше со кириличното писмо, позајмено од грчкото на Византиската империја, додека хрватскиот ја отсликуваше западната и католичка ориентација на своите говорници и ја ползуваше латинската азбука. Додека засебни национализми се беа развивале на Балканот пред војната — на пример, српскиот или хрватскиот — истовремено се беше развила и идејата дека сите јужни Словени, како оние сѐ уште под отоманска власт и оние во рамките на Австро-Унгарија така и оние во независни Србија и Бугарија, припаѓаат на една голема нација. Она што започна како маргинално движење на претежно хрватски интелектуалци и свештеници од далматинското приморје до 1860тите прерасна во Југословјенство — со сѐ југословенска академија, училишта, журнали, со цел да се промовира единство меѓу јужните Словени. Но можеше ли да биде тоа посилно од сите други фактори, од историјата до верата, кои ги двоеја едните од другите? Југословенската идеја отсекогаш беше најсилна меѓу јужните Словени, особено Хрватите, во рамките на Австро-Унгарија кои стравуваа дека ќе се претопат во Австријци или Унгарци. Оние вон Австро-Унгарија, во Србија на пример, имаа поинаква и еднакво неодолива визија за голема национална држава кои би израснала околу нив.
Државата на јужните Словени — калдрмисана од Србија и јужните области на исчезнатата Австро-Унгарија — која што изнинка во 1919 година беше производ и на случајност и на избрзани, често очајни одлуки. Не беше јасно ниту како да се означува делегацијата ниту како ќе се вика државата за која таа се залага. Сочинета од Србија и јужните делови на исчезнатата Австро-Унгарија, таа конечно го усвои името Југославија. Мировната конференција, спротивно на народните убедувања од тогаш наваму, не беше онаа која ја создаде Југославија — таа веќе се беше создала себеси уште пред првите дипломати да пристигнат во Париз. Седумдесет години подоцна, Силите беа еднакво немоќни да го спречат нејзиниот распад. Но миротворците во Париз имаа моќ да воздржат извесни територии од новата држава, дури и да ја уништат. Тие беа претпазиливи, со право, кон амбициозните балкански нации. Вилсон сметаше дека ќе биде грешка да на новата јужнословенска држава да ѝ се даде морнарица: „Тоа ќе биде турбулентна држава бидејќи тие се тубулентен народ, и затоа не треба да има морнарица со која таа ќе може да беснее.“
Во февруари 1919 година миротворците сѐ уште не беа одлучиле дали да бидат добри или лоши самовили. Со исклучокот на една. Италијанската влада претпочиташе да ја задуши новородената држава во нејзината колевка. Италијанските националисти веднаш ја прогласија Југославија за нивниот главен непријател, улога која беше останала празна со исчезнувањето на Австро-Унгарија. „На наша навреда и брука,“ се жалеше премиерот Орландо, „Југославија ќе го заземе местото на Австрија, и сѐ ќе остане незадоволително како и порано.“ Британија и Франција отпрвин колебливо ѝ се придружија на Италија и одбија да ја признаат новата држава. Соединетите Американски Држави, кои немаа љубов кон Италија и нејзините балкански амбиции, ја признаа Југославија во февруари; Британија и Франција истото го сторија во јуни, делумно како реакција на италијанската непопустливост, која тогаш се закануваше да ја напушти Мировната конференција.
Никола Пашиќ, долгогодишен премиер на Србија, ја предоводеше делегацијата. Во својата осма деценија, со своите бистри сини очи и долга бела брада, тој изгледаше како мирољубив стар калуѓер. Неговиот приватен живот беше примерен: беше длабоко религиозен и, и покрај тоа што неговата сопруга потекнуваше од богато семејство, живееше едноставно. Сакаше да си ги минува вечерите пеејќи стари песни со сопругата и ќерките. Кога даваше говори, што беше реткост, беше бавен и промислен. (Се вели дека го говорел српскиот јазик со многу грешки.) Имаше рудиментарно познавање на германскиот и францускиот јазик, а англискиот не го зборуваше воопшто. Можеби како производ на ова, имаше реномѐ на стар мудрец. Лојд Џорџ го сметаше за „еден од најитрите и најупорни државници во југоисточна Европа.“ Како и еден друг српски лидер од 1990тите, Пашиќ беше неискрен, опасен старец кој милуваше две работи: власт и Србија. Малкумина од неговите колеги му веруваа; но, тој беше обожуван во руралните области, каде што живееја повеќето Срби.
За многумина во Париз Балканот беше конфузна област. За време на нивниот прв состанок Лојд Џорџ го праша Пашиќ дали Србите и Хрватите го зборуваат истиот јазик. Само еден грст специјалисти, или лаици, го беа проучиле прашањето. Она што повеќето го знаеја беше дека Балканот беше опасен за Европа; со децении тие предизвикуваа неволји додека Отоманската империја се распаѓаше и додека Австро-Унгарија и Русија се наптреваруваа за контрола; и тие беа оние кои ја предизвикаа Големата војна кога српски националисти извршија атентат врз наследникот на австрискиот престол во Сарајево.
Пашиќ беше роден во веќе слободна Србија, со свој принц, но тој израсна во свет кој беше обележан од долгогодишната отоманска власт. Од Романија на југ до Грција, Османлиите го оставиле своето кулнарство, своите обичаи, својата бирократија, корупција, и до извесна мера својот ислам. „Балканот“ стана кратенка за не само за географска област, туку и за менталитет, како и за историја обележана со чести војни и интриги. Нивното минато ги научило народите на Балканот, како што вели народната изрека, дека „раката која не може да се отсече, мора да се бакне.“ Култот на воинот коегзистираше со обожувањето на еден друг вид на човек, како Пашиќ, кој немаше доверба во никој, никогаш не ги искажуваше своите вистински намери и никогаш не примаше совет.
Покрај Србите, Хрватите, Словенците, Албанците, Бугарите и Македонците, списокот на балкански народи исто така ги вклучуваше Грците (кои претпочитаа да се сметаат себеси за медитеранска раса) и, зависно од вашата дефиниција, Романците (кои препочитаа да зборуваат за своето римско потекло), како и низа други малцинства кои ги оставиле наносите на историјата. Еврејските трговци од Сарајево, италијанските колонии на далматинското крајбрежје, потомците на германски доселеници на северот и Турците на југот — сите овие беа дел од балканската реалност.
Со срцето на регионот беше Србија. Во детствто на Пашиќ таа била била едноставна. Железниците и тегефрафите сѐ уште не го беа поврзале малото кнежевство со поширокиот свет. Покрај Белград, престолнината, кој имаше 20.000 жители, нејзините градови беа всушност големи села. Нејзиното население живееше во главно како што отсекогаш живеело, од земјоделие и трговија. Пашиќ беше еден од шака луѓе од неговата генерација кој патувал во странство, во неговиот случај во Цирих, каде се здобил со високо образование. Неговата мала држава имаше големи амбиции, кои со тек на време станаа и негови: за велика Србија, протегајќи се на исток и на запад до Црното Море и Јадранот, управувајќи ги големите копнени магистрали од централна Европа до Егејот. Со ширењето на национализмот во XIX век, српските историчари го протресоа своето минато со цел да ги зајакнат своите претензии и да ги приберат сите Срби во едно јато. „Ние ги придобивме децата,“ еден учител ѝ беше пренел на Идит Дјурам ја време на нејзиното патешествие во Македонија уште за времето на отоманската власт. „Им помогнавме да разберат дека се Срби. Ги научивме нивната историја.“ Низ целиот Балкан учители, уметници и историчари беа преокупирани со заживување на мемории, полирање на национални митови, ширејќи нов вид на самосвест.
...продолжува...
25-09-2019, 12:45 AM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#12

Quote:Маката беше што само Србите беа разбудени. Како што забележал Черчил, Балканот произведува повеќе историја одошто може да конзумира. Додека слепиот српски музичар пееше за великото царство на Стефан Душан од XIV век, кое се протегало до Дунав до Егејот, Бугарите се сеќаваа на десеттиот век, кога империјата на царот Симеон се управуваше со речиси истата територија. А Грците ги имаа најграндиозните сеќавања од сите, датирајќи дури до класиката, кога грчкото влијание се рашири на исток до Мала Азија и Црно Море, а на запад до Италија и Медитеранот. И најкраткотрајниот посед на извесно парче земја што датира стотици години во минатото се користеше како покрепа на ескпанзионистичките прентензии. „Па според таа логика, ние имаме легитимитет да го заземеме Кале,“ одговорил Дурам на националистичкиот учител. „Па зошто да не?“ одговорил тој. „Имате морнарица.“

Пашиќ беше еден од основачите на српската Национална радикална странка, основана во 1880 година, која се залагаше за ослободување и обединување на сите Срби, вклучително и оние во Австро-Унгарија. Како и многумина други српски националисти, не го интересираа грижите на Словенците и Хрватите; тие беа римокатолици и беа западно ориентирани, додека Србите беа православци. Доколку Хрватите и Словенците сакаа да ѝ се придружат на Србија, тоа ќе мораше да биде под српски услови и под српско раководство.
Една по една, преку мали војни, едноставни и некомплицирани од перспективата на 1919 година, балканските нации се ослободија себеси од летаргичната прегратка на Турците. До 1914 година сѐ што беше останало од европскиот дел на империјата која своевремено ѝ се закануваше на Виена, беше грутка земја во Тракија и големата престолнина Константинопол (денешен Истанбул). Новите држави ги присвоија надворешните карактеристики на држави: весници, железници, универзитети, академии на науките и уметностите, химни, поштенски марки, армии и кралеви, повеќето од кои потекнуваа од Германија.
Во турбулентната срска политика, Пашиќ успеваше да опстои, самото во себе триумф. Смртни казни, егзили, завери, обиди за атентати, сообраќајни несреќи: тој ги надживеа сите. А ги враќаше „услугите“ на своите непријатели. Англиската авторка Ребека Вест лесно ги отфрли гласините, кои веројатно беа точни, дека тој знаел за заверата за атентатот на надвојводата во Сарајево: „Политичари од селско потекло, воспитани во вистинска балканска традиција, каков што е српскиот премиер Пашиќ, не можат да го чувствуваат истиот срам поради сомнението за соучество во убиството на национален непријател кое би било почувствувано од неговите англиски современици како господата Балфур и Асквит.“
Во 1919 година, кога се покрена прашањето за назначување на предводник на делегацијата во Париз, принцот Александар, кој дејствуваше во сојство на регент на својот сенилен татко, инсистираше на Пашиќ, веројатно за да го тргне што подалеку од Белград. На негово големо разочарување, Пашиќ дозна дека ќе мора да го споделува овој примат со Хрват, Анте Трумбиќ, новиот министер за надворешни работи. Србите и Хрватите имаа навика меѓусебно да се иритираат. Како што српски претставник едаш се пожали на британски посетител, „за Србите сѐ е едноставно; за Хрватите сѐ е сложено.“ А Трумбиќ беше голем Хрват. Со потекло од Далмација, тој течно го зборуваше италијанскиот јазик и беше голем љубител на италијанската култура. Додека Пашиќ сонуваше како да ја уништи Австро-Унгрија, Трумбиќ седеше во нејзините парламенти. Таму тој научи да ги милува прецедентите и цепидлачењето и причините зошто нешто не може да се направи. И покрај тоа што го помина повеќето од својот живот делувајќи кон формирање на југословенска држава која би ја вклучувала Србија, тој ги сметаше Србите за варвари, длабоко жигосани од нивните долги години под турска управа. „Нема да ги споредувате, се надевам,“ му рече тој на француски писател, „Хрватите, Словенците, Далматинците кои вековите на уметничка, морална и интелектуална заедница со Австриј, Италија и Унгарија ги направила чисти западњаци, со полуцивилизираните Срби, балканскиот хибрид на Словени и Турци.“
До 1914 година Трумбиќ стануваше убеден дека иднината на неговиот народ лежи надвор од границите на Австро-Унгарија. Во 1915 година во Лондон заедно со еден новинар и млад скулптор Трумбиќ го основаше Југословенскиот национален комитет, чија што цел беше основањето на федерација на јужните Словени, овој пат вкучувајќи ја и Србија. Делуваше како само уште од малите самоназначени комитети кои се бореа за загубени каузи распрскани по европските престолнини. Никоја од силите не размислуваше за дезинтеграција на Австро-Унгарија (и така остана сѐ до 1918 година). Србите не беа заинтересирани за федерација, туку само за велика Србија. Доколку јужнословенските земји на Австро-Унгарија воопшто фигурираа во мислите на сојузничките лидери, тоа беше само како монета за пазарење. Во 1915 година на тајната Лондонска спогодба, Британија, Франција и Русија ѝ ветија на Италија големо парче од Словенија и источниот дел од далматинското крајбрежје. На Србија ѝ се намигна дека ќе го добие остатокот од Далмација и Босна и Херцегоцина, можеби дури и дел од Хрватска.
Трумбиќ, сега финансиски поддржан од просперитетните хрватски и словенски заедници од Северна Америка, жолчно се жалеше. Пашиќ и Србите одбиваа да се согласат да стапат во сојуз на рамноправни народи. Трубмиќ толку беше разочаран што почна да зборува дека размислува да крене раце од целиот проект и да стане таксист во Буенос Аирес. Меѓутоа, во Лондон неговата кауза привлече мало но моќно јадро на поддржувачи, вклучително и Роберт Сетон-Ватсон, независно богат научник и лингвист, како и Викам Стид, кој пред војната беше кореспондент за лондонски „Тајмс“ од Виена. Обајцата гледаа на Австро-Унгарија со иритација; таа беше корумпирана и некомпетентна аномалија и тие си ја самоназначија должноста да ѝ ја свршат маката. Викам Стид беше особено ентузијастички расположен за југословенската кауза. Според британскиот амбасадор во Рим, причината за ова беше поради тоа што Стид неколку години живееле, „филијано, верувам, а не брачно,“ со многу итра јужнословенска жена.
Хрватска и Словенија, како и Босна, за време на војната останаа во рамките на Австро-Унгарија и многумина од нивните војници се бореа лојално за старата империја до самиот крај. Имаше Хрвати, Словенци и Босанци, па дури и Срби, во австриските армии кои ја бомбардираа српската престолнина и кои го срамнија Белград, кои ја поразија српската војска и кои ја испратија српската влада во бегство, кои ја окупираа Србија и кои го силуваа и малтретираа цивилното население. Без разлика на тоа колкаво беше нивното соучество во убиството на надвојводата Франц Фердинанд во Сарајево, Србите платија висока цена. Повеќе од 120.000 загинаа во војната, од вкупно население од 4,5 милиони. До крајот на војната, без разлика колку Трумбиќ и неговиот комитет во Лондон зборуваа за јужнословенско единство, не беше лесно за толку неодамнешни непријатели да се гледаат меѓусебно како браќа и сестри. Од друга страна, не беше јасно дали имаат друга алетрнатива.
Како што Австро-Унгарија се сопнуваше од една воена катастрофа на друга, нејзините јужни Словени започнаа да се свртуваат, многумина колебливо, кон идејата за независност. Србите, привремено отрезнети од својот пораз и од колапсот на нивниот голем заштитник Русија, станаа поприемчиви за идејата за југословенска држава. Во бегство на Крф, Пашиќ се сретна со Трумбиќ и во јули 1918 година двајцата се согласија дека Србите, Хрватите и Словенците, вклучително и оние од Босна, без разлика дали се муслимани или не, ќе се обединат во Југославија, со српскиот крал како нивни владетел. Сојузот со Србија, без разлика на своите препреки, делуваше помалку страшен одошто независноста во облик на држава, во најдобар случај калдармисана од Словенија, Хрватска и Босна, а во најлош, на две или три кревки мали државички. Немудро, двете страни ја оставија дискусијата за конституцијата на државата за подоцна; прашањето дали државата ќе биде федерација (како што сакаа Словенците и Хрватите) или унитарна држава (како што, се разбира, сакаше Пашиќ) остана неразрешено. Трумбиќ не е можел да има илузии за тоа како Србите го гледаа процесот на обединување на различните народи. Како што еден српски владин претставник му рече радосно, нема да има тешкотии во управувањето со босанските муслимани. Српската армија ќе им даде дваесет и четири часа — еве, може и четириесет и осум — да се вратат на православната вера. „Оние кои ќе одбијат, ќе бидат убиени, како што сторивме на времето во Србија.“ Трумбиќ извикнал, „Се шегуваш.“ „Сосема спротивно.“
Во месеците по Крфската декларација Пашиќ тивко започна да ја саботира идејата за вистинска унија. Тој работеше задкулисно со цел да ги убеди Сојузниците да не ги признаат Трумбиќ и Југословенскиот комитет како застапници на јужните Словени од Австро-Унгарија. Во октомври, како што привршуваше војната, Пашиќ се сретна со Викам Стид во Лондон, кој сѐ уште сметаше дека ќе ги сложи останките од Австро-Унгарија во фини, рационални форми. Но Пашиќ не беше подготвен за компромис. Тој му рече на Викам Стид дека Србија ги ослободи јужните Словени од Австро-Унгарија, дека Крфската декларација била наменета само за пропагандни цели и дека Србија ќе управува со новата држава. Хрватите и Словенците на кои не им се допаѓа ова се слободни да си заминат каде сакаат. „Само тој беше овластен да одредува каква политика ќе се следи; а неговите потчинети мораа да ги почитуваат неговите наредби.“ Викам Стид луто го обвини Пашиќ дека се однесува како султан, и двајцата никогаш повеќе не си проговорија.
...продолжува...
25-09-2019, 12:47 AM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#13

Quote:Покрај самоназначените експерти како Викам Стид, речиси никој од сојузничката страна немаше размислувано за иднината на централна Европа, а уште помалку за онаа на Балканот. Ненадејната дезинтеграција на хабсбуршката империјаво последните недели на војната покрена сериозни прашања. Ќе остане ли некаква скратена држава каде што Австрија и Унгарија ќе бидат под управата на некој друг Хабсбурговец? Можеби Хрватска може да стане ново кралство со англиски принц. Попрактично, кому ќе му припадне сопствеништвото на железничките пруги и пристаништа? Што ќе стане со австро-унгарската флота? Младиот император Карл, како еден од своите последни акти, ја предаде на неговите јужнословенски поданици кои рапидно ја напуштаа неговата империја. Веројатно бидејќи Балканот веќе беше предизивикал толку многу неволја, Силите преќутно се согласија дека границите кои беа толку мачно исцртани пред 1914 година ќе останат непроменети.

Долго пред да започне Мировната конференција, јужните Словени си ги беа зеле работите во свои раце. Во Загреб, хрватската престолнина, Национален совет на Хрватите, Србите и Словенците прогласи независност од Австро-Унгарија на 29 октомври 1918 година. Следниот чекор не беше очигледен. Многумина сѐ уште се надеваа на сопствена и засебна јужнословенска држава. Од друга страна, повеќето Срби едноставно сакаа да се спојат со Србија. Трумбиќ и неговите приврзаници претпочитаа федерација, но значителен број на Хрвати сакаа независна Хрватска. Во тој миг сите опции делуваа отворени.
Во реалност, околностите ги затвораа опциите една по една. Иако Пашиќ беше принуден од страна на Сојузниците да формира коалициона влада со Трумбиќ и претставници на загребскиот Национален совет во втората недела на ноември, тој се осигура дека владата ќе биде мртвороденче. „Старецот,“ извести Сетон-Ватсон, „се предомислува секои два-три часа и ни за пет минути не може да му се верува на чесниот збор или на ништо друго.“ Во меѓувреме, на теренот српската армија како сојузничка војска навлегуваше во австриска територија, прво на север и југ, а потоа во ноември во Хрватска и Словенија. Француските власти, номинално одговорни за секторот, гледаа добронамерно. На Франција не ѝ пречеше силна Југославија, која би можела да делува како кочница за Италија. Кога југословенските доброволци, некои 80.000 души од Австро-Унгарија кои сега се бореа на сојузничката страна се обидоа да добијат признание од Сојузниците како окупациона сила, Пашиќ, на разочарување на Трумбиќ и други Хрвати, се осигура ова да не се случи. Со охрабрување од Србија, самоназначените сабори во Банат и Босна и Херцеговина набрзина гласаа за спојување со Србија. Во Црна Гора, во присуство на српски окупациони единици, народното собрание, очигледно сочинето исклучиво од оние со исправен став, гласаа еднакво избрзано да го отстранат сопствениот крал и да се обединат со Србија.
Во Загреб Националниот совет започна да паничи. Немаше сопствена војска, а редот и законот се распаѓаа додека селаните ги напаѓаа земјопоседниците а пљачкашки банди напаѓаа дуќани и фирми. На далматинското крајбрежје италијански војски започна да ги окупираат поголемите пристаништа. Демонстранти започнаа да се појавуваат на загребските улици барајќи унија со Србија. На 25 ноември Националниот совет избрзано донесе резолуција да побара од Србија сојуз. Клучни детали, како уставот, беа оставени да се решаваат подоцна. Еден хрватски националистички вожд бесполезно предупредуваше да не се јуриша во прегратките на Белград како „пијани гуски во магла.“ Несомнено, многумина мислеа, Големите сили ќе ги заштитат. Американско воено лице извести од Словенија во рана 1919 година: „Владата и народот ја нагласуваат својата речиси патетична увереност дека Соединетите Држави е нивни патрон во Париз. Тие постојано се повикуваат на претседателот Вилсон и неговата доктрина, и веруваат дека нивните национални претензии и нивната национална безбедност, како и оние на другите мали држави, може да се извојува само доколку оваа доктрина биде усвоена и применета како основа за мировната спогодба.“
На 1 декември 1918 година принцот Александар Српски го обзнани Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Самото име беше проблематично; несрбите генерално го претпочитаа терминот „Југославија“ бидејќи сугерираше на вистинска унија на рамноправни народи. Србите сакаа име кое ќе ја освети централната улога на Србија. Тоа беше неспокоен брак помеѓу народи кои биле разделени со векови, со различно минато и поделени по линија на вера, културни влијанија и војни. Беа ли доволни тврдењата за заедничкото потекло и сродноста на јазиците да го направат овој сојуз траен? Туѓинците се сомневаа во ова; како што забележа еден американски воен наблјудувач во пролетта 1919 година, „додека владините претставници со напори од петни жили тврдат (‘сосема исправно’) дека Србите и Хрватите се еден исти народ, апсурдно е да се прифати ова тврдење. Општествената ‘клима’ е сосема поинаква. Србите се воини-селани; Хрватите се пасивни интелектуалци со тенденција. Јавниот обвинител, за кого е нормално да се очекува дека поседува извесна интелектуална моќ, ми рече сосема искрено дека Хрватите одамна престанале да се борат против своите маѓарски поробители, и се посветиле себеси на уметностите.“ Во продолжение на неговиот запис, американскиот наблјудувач забележа дека спрската армија станувала сѐ понепопуларна во хрватските територии.
Работите не беа олеснети благодарение на убедувањето на многумина Срби дека тие просто ја прошириле територијата на Србија а не дека основале нова држава, како и од нивното сомнение дека Хрватите, Словенците и босанските муслимани не направиле искрен обид да се ослободат себеси од власта на Хабсбурговците. Иако Србите сочинуваа помалку од половина од населението на новата држава, тие беа оние кои управуваа со неа. Српската армија стана југословенската армија; хрватските единици од старата австро-унгарска армија беа распуштени. Во бирократијата и владата, Србите ги држеа речиси сите значајни функции. Белград остана престолнината додека кралот на Србија стана кралот на новата држава. Александар положи заклетва на уставот на 28 јуни 1921 година, годишнината на Косовската битка, најголемиот ден во српската историја. Тоа беше почеток од кој Југославија никогаш не се опорави.

На својот прв состанок во Париз, Врховниот совет се најде во непријатна ситуација, принуден да се соочува со последиците кои произлегоа од ненадејната појава на Југославија. Дали Црна Гора треба да се третира како посебна држава или не? Избрзаното гласање на обединување со Србија и разрешување на кралското семејство беше произвело воен судир помеѓу Зелените, кои одбиваа да го признаат сојузот и кои беа воглавно монархисти, и Белите, кои беа за сојуз со Србија. (Боите, како и поделбите, се појавија повторно по распадот на Титова Југославија во 1991 година.) Сонино, говорејќи во име на Италијанците, се приговори дека Црна Гора треба да спадне во српското прашање, зашто Србите и Црногорците биле речиси еден исти народ. Италија очигледно не сакаше Србија да има повеќе гласови одошто веќе имаше. (Италијанците беа волни да ѝ дозволат на Србија да ја проголта Црна Гора, надевајќи се дека дигестијата ќе биде мошне тешка.) Лојд Џорџ и Вилсон беа отворени да ги слушнат двете страни. Вилсон беше особено засегнат со правото за самоопределување на Црна Гора: „Потегот на Србија придонесе до негова недоверба кон Србија. Апсолутно против секој принцип беше процесот на самоуправа да биде наметнат на сила.“ Тешкотијата, како што се согласија сите државници, беше во дадените околности да се изнајде некој кој ќе може да говори во име на Црногорците. Дали Сојузниците треба да го признаат кралот? Балфур рече саркастично, „Ние го плаќаме.“ (Британија и Франција го беа субвенционирале Никола Црногорски за време на војната и сѐ уште не ја беа повлекле својата поддршка за него.) Вилсон приговори дека кралот може да говори само во свое име, но не и за Црна Гора.
Много големи тешкотии ги исчекуваа миротворците, но имаше нешто фасцинантно околу Црна Гора. Државата, точка на картата меѓу Хрватска и Албанија толку ситна што речиси никој не може да ја најде, беше апсурдна и херојска, изолирана и прекрасна. Според црногорска легенда, кога Господ го создавал светот тој ги чувал планините во вреќа која се скинала и камењата попаѓале на местото кое што подоцна станало нивната татковина. Самите Црногорци се верен сопарник на нивните планини. Тие се можеби највисоките луѓе во Европа, лични, горди, храбри и непокорни, оддадени на бесконечно пиење на кафе и прераскажување на приказни за стари победи и крвни непријателства. Бестрашниот патеписец Едит Дјурам се сврте против нив која случајно погледна во торбата на некој благороден воин и во неа виде пљачка од шеесетина човечки носеви; од тој миг таа ја префрли нејзината значителна лојаност кон Албанците.

...продолжува...
25-09-2019, 12:51 AM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#14

Quote:Кога југословенската делегација конечно доби прилика да се обрати до Врховниот совет во февруари 1919 година, таа со себе донесе листа на барања која беше еднакво избрзано составена како и самата држава. Во обид да ги задоволи сите, шест од седумте државни граници беа отворени за дискусија. Само границата со Грција, во поренешната отоманска територија Македонија, беше окончана работа. На запад, Словенците инсистираа на Клагенфурт, на северната страна на јужната верига на Алпите, како сигурносна зона против она што ќе остане од Австрија. Инаку тие беа задоволни со старата граница меѓу Австро-Унгарија и Италија. Пашиќ, како и секогаш, си играше своја игра. Неговиот примарен интерес, како и на останатите Срби, беше да притисне на исток во Бугарија и на север од Дунав, земајќи парче унгарска територија. Помеѓу другото, целта на овие барања беше да се обезбеди тампон зона за нивната престолнина Белград, која беше на уникантно изложена позиција, разделена од непријателска Австро-Унгарија со ширината на река. Србите го одбраа Белград и покрај неговите недостадоци бидејќи лежеше на раскрсницата каде што реката Сава се слева во Дунав, притоа формирајќи ја една од најважните стратешки точки во јужна Европа. Од север и од запад трговци, аџии или армии мораа да минуваат низ Белград доколку сакаа да продолжат кон Грција и големото солунско пристаниште, или на исток низ Бугарија кон Константинопол. Низ вековите градот бил опсадуван, бранет и заземан од Римјаните, Хуните, крстоносците, Турците, Австријците, и се разбире, самите Срби.

Попладнето на 18 февруари Миленко Весниќ, Србин, започна со извинување дека сѐ уште немал целосно изготвен меморандум кој би можел да го поднесе на Големите сили. Имало „извесни тешкотии“ промрморе тој. Весниќ, лесно најдобриот говорник во делегацијата, беше милозвучен, пријатен и прошетан. Неговата богата и атрактивна сопруга беше пријателка со новата г-ѓа Вилсон. Поставувајќи географска карта, тој ги изложи основите на југословенските барања: награда за добродетелство (Србија била лојален сојузник, а јужните Словени во границите на Австро-Унгарија направиле сѐ што можеле да ги попречат напорите на непријателот), самоопределба, безбедност. Уследија неговите хрватски и словенечки колеги чија задача беше да ги образложат спорните барања: претежно италијанскиот град Трст, унгарските покраини Бачка и Барања северно од традиционалната граница на Хрватска, романофонските делови на Банат и германофонските области на Клагенфурт. Тие тврдеа дека не бараат несловенски области: старите пописи не биле веродостојни, и во секој случај, Австријците и Унгарците намерно ги поттиснувале словенските училишта и култура. Впрочем, имало случај во старата имеприја каде човек бил уапсен затоа што се обидел да купи железнички билет зборувајќи словенечки. Дури и поддржувачите на Југославија беа на мака. „Зарем изгубиле секакво чувство на пропорционалност и здрав разум?“ запраша пријател на Сетон-Ватсон.

За сите балкански нации, исчезнувањето на Австро-Унгарија беше еднакво возбудувачка прилика како и поразите на Отоманската империја пред војната. Секоја сакаше да добие колку може повеќе: самоопределба за себе но не и за своите соседи. Уште за време на тој конфузен период во октомври 1918 година кога Австро-Унгарија побара преговори за мир и исчезна од историјата, балканските влади беа започнале да ги исцртуваат своите претензии, распоредувајќи војски во посакуваните територии. Нови тела изникнаа како печурки по дожд: работнички совети, војнички совети, совети на Хрвати, Македонци, Грци. Не беше јасно кој стоеше зад нив, но се чинеше дека им нема крај ниту на здруженијата ниту на нивните барања.
Грција го сакаше остатокот од европска Турција; исто и Бугарија. Грција и Југославија ја разгледуваа можноста за поделба на Албанија. Романија и Бугарија не можеа да се согласат околу Добруџа, која се протега по западното крајбрежје на Црното море. Србија, Грција и Бугарија сите сакаа поголем дел од Македонија. Имаше префинети муабети за зачувување на цивилизацијата и бробата за правдата и честа; а зад грб се правеа реалполитички калкулации. Во зашеметената атмосфера на 1919 година беше лудост да не се грабнеш за колку што е можно повеќе. Балканските државници тврдеа дека го почитуваат Вилсон; го зборуваа јазикот на самоопределба, правда и меѓународна соработка, и правеа петиции, тврдеа дека го застапуваат гласот на народот, со цел да си го покрепат стариот занает на грабање земја. Покажуваа прекрасно исцртани карти. „Потребен ќе е монограф,“ запиша еден американски експерт, „за да ги соберам сите анализи на картографски фалсификати кои се појавија на мировната конференција….А на Балканот употребата на овој процес го постигна својот климакс.“
Миротворците немаа јасен патоказ во разрешавањето на овие конфликтни барања. Вилсон го имаше спомнато Балканот во неговите Четиринаесет точки индиректно кога зборуваше за „најслободните прилики за автономно саморазвивање“ за народите на Австро-Унгарија, и подиректно кога рече дека на Романија, Србија и Црна Гора треба да им се помогне да застанат на свои нозе. Вилсон исто така вети дека Србија треба да има пристап до морето, без да образложи како, и дека балканските држави, под добронамерниот надзор на Силите, треба да постанат пријатели „согласно со историски воспоставените линии на лојалност и националност.“ Што значеше ова последново не е сосема јасно но укажува на занемарување како на неодамнешната историја така и на националниот состав на Балканот.
Во прилог, владееше чувство дека лојалните сојузници треба да бидат наградени. Србија требаше да добие нешто како компензација за своите страдања — пристаништа на Јадранот, можеби, или во најмала рака пристап до Егејот. Грција и Романија требаше да ги уновчат ветувањата кои беа така лесно расфрлани за време на војната. Бугарија и Турција заслужуваа да ја платат казната што ѝ се придружија на погрешната страна. Што тие можеа да платат беше друго прашање. Отоманската империја немаше речиси никаква територија на Балканот, додека Бугарија веќе загуби големо парче од нејзината територија во 1913 година.
Британците беа воглавно рамнодушни во однос на Балканот и Централна Европа. Нив само ги засегаше безбедноста на нивните комерцијални и морнарички интереси. Тие претпочитаа силни и стабилни држави бидејќи тие можат да дејствуваат како бариера против заживеана Германија или Русија. Додека „херојска мала Србија“ си имаше свои навивачи, како и Црна Гора и Албанија, Британската влада не беше подготвена да ангажира британски сили и да троши британски пари во нивна корист. Франција, од друга страна, беше предводена, како и секогаш, од нејзината нужност за одбрана од Германија. Во идеален случај, зголемени Србија и Романија и на северот Чехословачка и Полска би створиле таква силна контратежа што Германија никогаш повеќе не би се осмелила да ја нападне Франција. А доколку силна Србија ја држи мирна и Италија, уште подобро.

Американците и со Балканот ја гледаа својата улога како на чесен посредник, пресекувајќи низ формалностите на старата дипломатија со цел да го стават во примена новиот стандард на самоопределување. За жал, вистината за населенијата на Балканот не можеше лесно да се открие. Праксата на самодефинирање според националност беше толкава новина што многумина жители на Балканот сѐ уште се дефинираа според својата област или клан, или како што беше за време на турската власт, според својата религија. Дали беа Србите и Хрватите слични бидејќи го говореа речиси истиот јазик, или различни зашто првите беа православци и го користеа кириличното писмо а вторите католици кои ја користеа латиницата? Каде припаѓаат Македонците — со Грците поради нивната историја или со Словените поради нивниот јазик? Како да се исцртаат уредни граници таму каде што има толкава мешавина на населенија? Како да оставиш да живеат заедно народи кои научиле да стравуваат едни од други? На демографските карти на Балканот дезените беа прекрасно уредни со големи области од монотони населенија со ретки точки на малцинства. На теренот беше помалку прекрасно, крчкава чорба од сомненија и омрази.
Границите кои се исцртаа низ регионот оставија зад зебе незадоволни малцинства и огорчени соседи. Во срцето на сето ова беше новата Југославија. Таа се оформи себеси, а миротворците ја признаа и ги проширија нејзините граници во серија одделни комитети. Резултатот беше држава три пати поголема од старата Србија но со уште повеќе непријатели. Новата држава ги апсорбира Црна Гора, Словенија и Босна од Австрија; Хрватска и дел од Банат од Унгарија; и делови од Албанија и Бугарија. Како и речиси сите други производи на Мировната конференција, и тука последиците беа значајни не само по територијата и нејзините жители, туку и по идната пајажина на сојузништва од која што ќе зависи мирот во Европа.


Крај на поглавјето „Југославија“.
25-09-2019, 01:01 AM
Reply
Црн Душко Offline
Junior Member
**

Posts: 23
Joined: Sep 2019
Reputation: 0
#15

И конечно, барем за сега, извадоци од поглавјето „Бугарија“ од книгата „Париз 1919“ релевантни за Македонија и македонското пршање. Тука нема да коментирам бидејќи не сакам да се оддалечам од темата, а тоа е Македонија за време на Мировната конференција во Париз 1919 година и манипулацијата на плагијаторот и гол лажго Блаже Миневски. Во нормално општество ваква клиника би ја завршила кариерата на Миневски... но како што реков на почетокот на темава, македонското општество е на сосема другата крајност од нормалното. Во секој случај, се надевам дека малкумината кои го посветија своето време и својот труд да ја прочитаат целата тема ќе ја земат со себе лекцијата како се прави историско истражување и како се разбиваат лагите и манипуациите на нашите поробители.

Quote:„Бугарија“



Бугарија, единствената балканска нација која застана на страната на Германците и Австријците, разбирливо немаше свој претставник на Мировната конференција. И покрај тоа, таа дојде изненадувачки близу до придобивање, наместо губење, на нови територии. Бугарија имаше пријатели, особено во САД, а дури и нејзините непријатели беа прилично рамнодушни. Дотолку повеќе, принципот на самоопределување одеше во нејзина полза; Бугарите беа мнозинство во барем две области вон границите на царството: во Јужна Добруџа на западнот крајбрежје на Црно Море; и во западна Тракија на северниот брег на Егејот. Во прилог, можно е, како што тврдеа Бугарите, дека тие се мнозинство и во делот на Македонија што ѝ припадна на Југославија, но, како што е премногу често случајот на Балканот, утврдувањето на вистината на оваа тврдење беше исклучително тешко.
Не беше јасно која карактеристика го дефинира Бугаринот. Не е религијата, бидејќи, и покрај тоа што повеќето говорници на бугарскиот јазик беа православци, имаше и извесен број на муслимани. Можеби расата (генетиката), но дали тие беа Словени или азијатски номади, или можеби мешавина? И како беа различни од Србите и Македонците? Нивните јазици беа многу слични. Бугарскиот национализам беше еднакво нов како и национализмите на другите балкански народи, ако не и понов земајќи предвид дека Бугарите беа под отоманска власт од четиринаесеттиот век, подолго од која било друга балканска нација. Во 1870тите тие конечно се кренаа на револт. Гладстон ги даде некои од неговите најдобри говори кога османлиите ги масакрираа илјадно. Но до 1919 година Европејците започнаа на Бугарите да гледаат како на непредвидливи разбојници.
Од самиот нејзин почеток современата бугарска држава осцилираше како балканска амеба. Во 1878 година огромна автономна Бугарија изникна од Отоманската империја, протегајќи се на запад до Албанија и на југ до Егејското Море. Тоа беше премногу, како за нејзините соседи така и за Големите сили. Србија зграби повеќето од Македонија, а Грција западна Тракија. (136-7)


Кога бугарските армии капитулираа во септември 1918 година, Фердинанд како еден од своите последни акти го испрати својот стар непријател Стамболиски да ги смирува војниците. Идната есен тој веќе беше станал премиер. … Вистината беше дека Бугарија не можеше да си дозволи понатамошни пореметувања. Турците и Бугарите се мразеа долги години. Романија имаше распоредено војски на северната граница и се подготвуваше за поход на југ. Грција распоредуваше војски на границата со Бугарија и се издаваше поплаки за бугарски злостори, вклучително и за кражби на добиток. Само Југославија понуди извесна надеж за пријателство. Стара мечта според која Србија и Бугарија би оформиле на голема јужнословенска држава сѐ уште не беше целосно изумрена и во едната и во другата земја. (Впрочем, истата беше заживеана од маршал Тито во разврската на Втората светска војна.) Сепак, не беше пристојно да се зборува за словенско единство со оглед на поведението на Бугарите за време на војната, прво напаѓајќи ја Србија во пинцерски потег во тандем со Австро-Унгарија и Германија, а потоа урнисувајќи ги српските земји. Во еден момент во 1919 година Србите и Грците зборуваа за војна против Бугарија, но идејата беше категорично одбиена од Клемансо.
Изненадувачки Бугарите го исчекуваа почетокот на Мировната конференција со опиплив оптимизам. Американскиот претставник во Софија го виде овој нивни став како „чуден“: тие некако се глеаа себеси како дел од Сојузниците. „Нив им е јасно дека направиле ‘злочин’, како што го опиша премиерот, но откако го признаа овој факт, се чини дека тие помислија дека со тоа е окончано прашањето, и не можат да разберат зошто остануваат непријатни чувства и омраза кон нив од страна на Сојузниците, или зошто било што би ја попречило Бугарија од заземањето на нејзината предвоена улога како ‘Размазеното дете на Балканот’.“ Несмасно, бугарскиот премиер призна дека неговата држава направила огромна грешка со нејзиниот избор да им се придружи на Германија и Австрија: „Бугарија никогаш немаше да влезе во војната доколку знаеше дека тоа ќе значи влез во судир со Англија и Големите сили.“ Бугарскиот народ целото време беше против воената алијанса во која влезе нивната држава, а која им била наложена од „мала банда на бескрупулозни политичари на платниот список на Германија.“ Впрочем, победничките Сојузници ѝ должеле благодарност на Бугарија заради тоа што оваа капитулираше и со тоа го започна процесот со кој се заврши војната.
Бугарската влада особено ги положи своите надежи во една Голема сила: Соединетите Американски Држави. Како што се зборуваше, Вилсон беше нашироко почитуван во Бугарија; конкретно на Бугарите им се допаѓаше неговиот принцип на самоопределба. Ова беше итро: Бугарија формално не војуваше против САД, а Американците беа генерално сочувствителни со бугарската кауза, охрабрени од ентузијастичкото лобирање на американските мисионери од Протестантскиот совет. (Еден циник приговори дека протестантите биле пробугарски настроени зашто Бугарија била еднствената земја на Балканот каде што тие уживале било каква мерка на успех.) Американските експерти ја поддржуваа идеајта Бугарија да добие пристап на Егејското Море, како и јужна Добруџа а можеби и дел од Македонија. … Владата испрати меморандум до Париз со своите барања кои ја вклучуваа цела Тракија; „нереални и недостојни на својот предмет“ беше мислењето на британската делегација.
…Што се однесува до Македонија, Сојузниците заклучија дека и онака имаат премногу прашања на масата за да можат да се посветат на таа несреќна и премногу спорна територија. Британците и Французите се согласија дека беше премногу опасно да започнат да си поигруваат со границите на Балканот востановени пред 1914 година. Затоа, Македонија беше оставена на страна, и покрај тоа што таквото решение значеше дека значителен број на Бугари ќе останат под југословенска власт.
Британците и Французите можеби ќе можеа да бидат убедени да го прекршат ова нивно правило (како кога подоцна ја одзедоа западна Тракија од Бугарија во полза на Грција) доколку чувствуваа дека Бугарија го беше заслужила тоа. Тоа не беше случајот. Кога Југославија побара територија на западната граница на Бугарија со цел да ги заштитат од напад клучните железнички линии како и самиот Белград, Британците и Французите беа подготвени да ги сослушаат. (140)
… Бугарија загуби околу 10 отсто од својата територија, вклучително и нејзиниот пристап до Егејот. Ѝ беше наредено да плати оштета од 90 милиони фунти стерлинг. Конечно, нејзините вооружени сили беа сведени на ниво на полиција од 20.000 припадници. Кога беа објавени детаљите на сподогбата, во Бугарија беше прогласен ден на жалење.

Стамболиски се покажа како своевиден државник. Бугарија ги прифати нејзините нови граници и се одрече од својата стара експанзионистичка политика, дури и во југословенска Македонија. Тој отиде подалеку, подобрувајќи ги односите со Југославија и потпишувајќи спогодба за соработка против терористи; тој верно започна борба против македонските терористи кои ја претвираа Софија во свое царство. Стамболиски основаше Зелена интернационала на селанските партии како контратежа на Комунистичката интернационала основана од Советскиот Сојуз. Бугарија стана ентузијастичка членка на Лигата на нациите. Но надворешните и внатрешните политики на Стамболиски исто така му донесоа многумина непријатели: бугарски националисти, армиски офицери, македонски терористи, средните класи кои страдаа од инфлацијата и високите даноци, а веројатно и самиот цар Борис. Во јуни 1923 година се случи преврат; Стамболиски беше убиен од страна на македонски заговорници кои првин му ја исекоа раката која го потпиша антитерористичкиот договор со Југославија. „Кутриот голем човек,“ промрморе царот кога ја слушна веста.
Умерениот пристап кон надворешната политика на Стамболиски не го надживеа нејзиниот автор. Премногу Бугари гледаа носталгично на великата Бугарија од претходните децении; тие ја мразеа Нулијската спогодба и беа огорчени од третманот на нивните сонародници во Романија, Грција и Југославија. Македонските терористи продолжија да дејствуваат од бугарска почва речиси нечепнати, притоа влошувајќи ги односите како со Грција така и со Југославија. Обидите во првата половина на 1930тите за генерален балкански договор за почитување на постојните граници пропаднаа благодарение на неволноста на Бугарија. Производот беше договор меѓу Југославија, Грција, Турција и Романија кој ја остави Бугарија изолирана. Како што Европа повторно заплови кон војна, Бугарија се сврте кон германскиот сојуз. Во 1940 година под притисок на Германија, Романија ѝ ја врати јужна Добруџа на Бугарија. Во есента 1941 година бугарските војски борејќи се заедно со Германците и Италијанците ги окупираа Македонија и западна Тракија. Но Бугарија не ги уживаше долго обновените територии; согласно со спогодбите од 1947 година, таа ја додржа само јужна Добруџа. До тогаш новиот комунистички режим веќе беше цврсто на власт. Борис веќе беше одамна мртов — отруен, многумина веруваа, од страна на Нацистите. Но, итриот Фердинанд почина мирно во Германија во 1948 година на осумдесет и седумгодишна возраст. (142)
25-09-2019, 01:09 AM
Reply