Добредојдовте
  • Users with e-mails at mail ·ru, aol ·com and gmx ·com to contact admins for registration.
  • Новорегистрираните членови повратниот одговор од форумот за активирање на сметката нека го побараат и во Junk на нивните пошти.
  • Сите регистрирани членови кои неучествуваат во дискусиите три месеци автоматски им се брише регистрацијата

 

Thread Rating:
  • 12 Vote(s) - 2 Average
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Што знаеме за Тиквешкото востание?
Author Message
Paradigm Offline
Senior Member
****

Posts: 499
Joined: Feb 2010
Reputation: 12
#1

Тиквешко въстание

Тиквешкото въстание е въстание, вдигнато през 1913 г. от Вътрешната македоно-одринска революционна организация срещу сръбската власт във Вардарска Македония. Тиквешкото въстание е първият масов въоръжен протест на македонските българи срещу новия сръбски режим във Вардарска Македония. Въстанието избухва на 15 юни 1913 година по време на Междусъюзническата война като са освободени Неготино, Кавадарци и Ваташа, но не обхваща и други селища в района, защото българските войски не успяват да се притекат на помощ. На 25 юни четите се оттеглят от завзетите селища и в следващите дни въстаналите райони са подложени на жесток терор от сръбската власт.

Причини за избухването на въстанието

Причина за въстанието са насилията, извършвани от сръбските административни и военни власти в тиквешкия край. Те са изгонили всички свещеници от Тиквешко и на тяхно място довели сръбски свещеници. Изгонени са били и всички учители и са заменени със сръбски. Тези, които искали да останат, трябвало да отидат на курс в Белград да изучат сръбски език. Извършили са и много насилия - убит е един младеж - Александър Видов, който на въпрос сърбин ли е, той отговоря отрицателно. Убита е и майката на Димитър Пинджуров - Наса Пинджурова. Изнасилена е Мария Тодорова на втория ден след нейната сватба от един сръбски поручик. Зарко Илиев от Ваташа бива пребит, също и много други жители на Тиквешко.

Начало, развой и потушаване на въстанието

През април и май 1913 г. ВМОРО е готова да вдигне въстание в Тиквешко срещу сръбските окупационни части. На 26 май ръководството на организацията в Кавадарци получава съобщение от централния комитет че към Тиквешко се придвижват четите на Марко Иванов, Милан Матов, Панайот Карамфилович, Петър Чаулев, Милан Гюрлуков и други. Свикано е събрание в село Бегнище на което присъстват 60 души представители на почти всички села в Кавадарска околия. За вдигане на въстание се изказват единодушно всички делегати. Избран е революционен щаб, в който влизат Михаил Шкартов, Лазар Банянски, Христо Михов, Коце Сеизов, Атанас Мурджев, Тодор Камчев, Пано Измирлиев и други.

На 13 юни е свикано второ заседание в село Ваташа, което решава щом се получи известие, че българските войски тръгват от Щип, четите и милицията на ВМОРО веднага ще се вдигнат на повсеместно въстание в Тиквешко като ударят в гръб сръбските войски. На 15 юни 1913 г. две чети на Дончо Лазаров и Михаил Шкартов нападат сръбските войски в Неготино и още същия ден ги прогонват. В селището се установява българско управление. Сръбските власти изпращат войски и турски чети от околните села, но всички техни пристъпи са отблъснати. От Неготино българските въстаници настъпват към Кавадарци, където сърбите успяват да арестуват множество легални дейци на ВМРО. Избухналото въстание хвърля в тревога сръбското върховно военно командване, което изпраща още войски. На 19 юни обаче те са разбити и отстъпват към Велес. Кавадарци е освободен, като над града се развяват български знамена. Учредено е временно българско управление, съставено от 12 души.

След седем дни, на 20 юни, идва голяма войска начело с Василие Търбич и сърбоманския войвода Йован Бабунски и други. Без помощта на българските части, които са от другата страна на река Вардар, въстаниците - около 200 на брой - заедно с четите на Христо Чернопеев и на Петър Чаулев са оставени да се сражават сами с врага. Без да имат възможност да се справят с голямата сръбска войска четниците се разпръскват. За кратко време само в Кавадарци са убити 363 души, в Неготино - 230, а във Ваташа – 40 души.

По данни на Карнегиевата комисия броят на жертвите на Тиквешкото въстание е над 1000 души.

През септември същата година избухва Охридско-Дебърското въстание, също срещу сръбските власти.

Революционно знаме на Тиквешко

В горната част на знамето на тиквешките въстаници имало надпис Тиквешки революционерен окръг. Под него пишело „Свобода или смърт“. В центъра му имало жена, която държи развято българско знаме и е стъпила с единия крак върху тялото на убит войник. Знамето е правено от учителки от Кавадарци под ръководството на Пане Иванов, учител в Кавадарци, който е роден в Кюстендил. Знамето изгаря при немските бомбардировки на Белград през 1941 г.
26-09-2010, 04:00 PM
Reply
Paradigm Offline
Senior Member
****

Posts: 499
Joined: Feb 2010
Reputation: 12
#2

Стравотни колежи во Тиквешијата по Тиквешкото востание

Над 1.000 жители од Тиквешијата платија со живот за време на Тиквешкото востание, дигнато во предвечерјето на Втората балканска војна. „Тиквеш остана гол и пуст, место славеи и косови, по војната се слушаа само утање и гракање на чавките“, ќе забележат хроничарите што ќе го посетат оваа место по големите колежи.

Тиквешкото востание било дигнато на 19 јуни 1913 година. Овој крвав настан македонските историчари до пред петнаесетина години не го истражуваа, сметајќи дека востанието е организирано од Софија со цел да се направи бунт во заднината на непријателот. Тие го определуваа како „врховистичка провокација“, востание дигнато во интерес на бугарската кауза, а цената ја платил македонскиот народ со многу жртви. Бугарските историчари, пак, според веќе познатите нивни ставови, востанието го прогласуваат за бугарско и го определуваат како вооружен протест на македонските Бугари и нивен стремеж за слобода и обединување со Бугарија.

Д-р Зоран Тодоровски не се согласува ни со едната ни со другата оцена. Тој вели дека востанието во Тиквешијата претставува прв и најмасовен вооружен протест на населението против новиот српски окупатор веднаш по Првата балканска војна во Македонија. „Тиквешкото востание е самостојно дело на тиквешкото население, спонтано организирано и раководено од месните дејци, револуционери и војводи на Организацијата, а потпомогнато од четите на ВМОРО“, пишува Тодоровски во својата книга за востанието издадена од Музеј-Галерија Кавадарци. Тој притоа ги цитира зборовите на Пане Поп Коцев, кој во своите спомени вели: „Тоа мало востание ние го направивме без никаква помош од кого и да било“.

Востанието било предизвикано од репресивните мерки што ги спроведувала новата окупаторска власт во Македонија по победата над Турците. Меѓу другото, таа започнала насилна асимилација врз населението. Спроведувајќи ги наредбите од Белград, српскиот командант на Кавадарци, потполковникот Урошевиќ, ги свикал градските првенци и им се заканил со зборовите: „Вие сте стари Срби, Бугарите ве асимилираа. Сега, кога ние сме веќе тука, ќе си бидете повторно Срби...Ако не ја исполните наредбата, веднаш ќе ве испотепаме сите“. Српската власт своите намери почнала и да ги остварува со воведувањето на српскиот јазик во црквите и со отстранување на архијерејскиот намесник на градот. Учителите и поповите кои не ја прифаќале србизацијата, власта ги отпуштала од работа и ги апсела. Така, револтот од ден во ден растел се' повеќе, не само кај првенците на градот, туку и кај обичните жители.

„На ваквиот револт не останале индиферентни ниту врховистичките кругови на ВМОРО, кои ставајќи се на страната на бугарската државна политика биле мошне заинтересирани за промените во Тиквешката област. Користејќи ги насилничките окупаторски мерки на српската власт, тие се обидувале да му внесат уверение на населението преку своите емисари дека српската власт е привремена и дека набргу ќе дојде до бугарско ’ослободување’“, пишува д-р Тодоровски, укажувајќи на тоа дека и бугарската држава и комитите кои во тоа време целосно се ставиле на страната на Софија, биле заинтересирани да се дигне востание во тој крај.

Во Тиквешкото востание учествувале и врховистички и санданистички чети и војводи. Предводник на санданистите бил Мишо Шкатров, мошне популарен и сакан од народот. Според д-рТодорски, околу него се собрале сите видни револуционери и активисти во Тиквешијата, припадници на разни политички движења и идејни струи на ВМОРО. Највлијателна била групата на централистите предводени од Пано Имирлиев. Во востанието се вклучиле и комунистите предводени од првиот социјалдемократ во Кавадарци, Ристо Михов. Групата чорбаџии кои биле најблиски до „сарафистите“, ја предводел Тасе Бошков, кој подоцна станал кмет на Кавадарци. Тодоровски нагласува дека, и покрај различните интереси, несогласувања и борбата за престиж меѓу овие три главни групи во минатото, врз основа на авторитетот на Мишко Шкартов тие се обединиле. Единствено Шкартов имал спорови со месниот војвода Дончо Лазаров, кој инаку бил приврзеник на Тодор Александров.

Бројот на востаниците изнесувал околу 1.000, од кои 200 луѓе биле обични граѓани кои зеле пушка в рака, а другите комити од четите на ВМОРО. Првите денови востаниците постигнале голем успех. Кавадарци било ослободено седум дена, од 19 до 26 јуни, кога на општинската зграда се веело новоизработеното тиквешкото револуционерно знаме. На 20 јуни било одржано и свечено собрание на кое била избрана и градска управа од 12 видни кавадарчани.

Револуционерниот штаб очекувал да им притекне на помош Четвртата бугарската армија која се наоѓала од левата страна на Вардар. Меѓутоа, помошта неда стигнала. Бугарската армија се повлекла поради новосоздадената ситуација. Се повлекле и четите на ВМОРО кои се вклучиле во борбите по наредбата што стасала од централата. Така, востаниците останале сами да се справат со српската војска и башибозукот и брзо биле поразени. Тогаш започнал крвавиот поход по тиквешките села. Василие Трбиќ, тогашен командант на таканаречениот „Вардарски одред“ собрал околу 200 просрпски ориентирани доброволци од Велешка и Прилепска околија, а под негова команда се ставиле и четите на Јован Бабунски и Јован Долгачот. Истовремено, по наредба српскиот началник на Кавадаречкиот округ, Душан Николиќ, потурчениот Албанец Јаја-ага вооружил 250 Турци башибозук и му се ставил на располагање на Трбиќ. Навлегувајќи во тиквешките села, башибозуците на Јаја-ага извршиле невидени ѕверства, безмилосно пресметувајќи се со недолжното население. Немало место во кое не биле извршени мачења и ликвидации. Биле силувани многу жени, пљачкосување и запалени многу куќи и дуќани.

„И покрај гарантирањето ’во име на крал Петар‘, српските власти во Кавадарци уапсиле и врзале на кол во центарот на градот повеќе од 150 граѓани. По 30 часа заврзани на жешкото тиквешко сонце, и без вода, тие биле одвлечени надвор од градот, кај месноста Полјаната, заедно со уште 50 други кавадарчани, односно вкупно околу 200 души, и стрелани“, подвлекува д-р Тодоровски.

Петар Камчев кој учествувал на трибината што се одржала во 1993 година го пренесува потресното сеќавање на д-р Методи Боцев за стрелањето на неговите вујковци Диме и Тодор Гроздановски. Кога Јаја-ага дошол во Кавадарци татко му на Методија Ило Боцев, заедно со Ристо Грозданов се скриле на таванот на куќата на Грозданови. Кога еден дел до четата на Јаја-ага се доближила до куќата, тие преку отворот на ќерамидите истрелале неколку куршуми и притоа убиле еден, а неколкумина четници раниле. Веднаш потоа слегле од таванот, а да не бидат видени со оружје пушките ги скриле, едната во бунарот, а другата во каците и побегнале во куќата на Чемерци.

„Насетувајќи дека ќе се случи нешто лошо, бабата ми Султана, заедно со другите жени од куќата како и децата решиле веднаш да побегнат и да се засолнат. Жените се скриле во една турска куќа во непосредна близина на нашата, денес истата е сопственост на Тодор Мурџев-Тотката. Машките деца немале право да се кријат во турска куќа, па затоа моите вујковци, браќата Диме и Тодор Грозданови, се скриле во куќата на Ристо Грозданов“, пишува Камчев.

Единствено во куќата останала прабабата на Камчев. Веднаш по истреланите куршуми настанала голема паника во редовите на Јајата, а четниците го опколиле целото маало за да ги пронајдат извршителите на убиството. Кога четниците предводени од Јајата влегле во куќата на Грозданови таму ја нашле старицата и започнале безмилосно да ја тепаат и измачуваат за да каже каде се кријат тие што пукале врз нив. „Кога го видел тоа мојот помлад вујко Диме, на возраст од 17 години, како безмилосно ја тепаат неговата баба, од голема жал излегол од скривалиштето и им кажал на четниците дека комитите побегнале, но дека видел каде го скриле оружјето, со што мислел дека ќе ја спаси баба си. Тој ги однел кон бунарот каде што била едната пушка и кај оставата каде што била скриена другата, без да знае дека таму се скрил неговиот постар брат Тодор, на возраст од 19 години“, раскажува Петар Камчев за трагичниот крај на своите вујковци.

Четниците на Јаја-ага започнале физичко да ги измачуваат за да кажат каде се скриени комитите кои пукале. Не им кажале ништо, бидејќи и не знаеле. Потоа ги однеле со уште 23 кавадарчани во месноста Опитно Поле на север од градот, каде што сите ги стрелале.

„Кога вечерта дедо ми Ило се враќал дома, на патот го пречекал еден негов комшија и му ја соопштил страшната вест дека неговите двајца синови Диме и Тодор на најѕверски начин се стрелани од страна на четниците на Јајата. Скршен од болка и од тага, дедо ми Ило Грозданов, инаку многу здрав човек, само за неколку дена од преголема болка и од мака си извадил 18 здрави заба. За да биде несреќата поголема, неговиот најстар син Пане, кого за време на блокадата на Јајата во Кавадарци само среќата го спасила од сигурна смрт, едната година по овие настани во времето на Првата светска војна бил регрутиран во редовите на српската војска. Мојата баба Султана се упатила во неговата касарна со молба и со поголема сума на златни лири кои ги дала со цел барем едниот нејзин син да се спаси. Меѓутоа, наместо ослободување, по извесно време добиле известување дека нивниот син Павле загинал на мистериозен начин. И до ден денес неговиот гроб не се знае“, раскажува Петар Камчев.

Јаја – ага и српските четници убија над 1.000 невини луѓе

Д-р Зоран Тодоровски во книгата „Тиквешкото востание во 1913 година“ ќе наведе повеќе извори кои приближно ја потврдуваат оваа бројка на жртвите. Во книгата Кирил Прличев за српскиот терор во Македонија, објавена во 1917 година и заснована на податоци на Извештајот на Карнегиевата комисија за балканските војни, наведува дека во Кавадаречка општина вкупно биле убиени 195 души, а силувани 15 жени. Само во Кавадарци биле убиени 25, а во селата Ваташа 37, Бохула 45, Сирково 26 души итн. Во Неготинска општина биле убиени 331, а 488 куќи биле изгорени. Само во Неготино биле убиени 117 души, а во селата Прждево 37, Бистренци 39, Бесвица 28, Куријата 20 итн.

Поголема е бројката што ја соопштуваат некои сведоци и учесници во Тиквешкото востание. Блажо Видов тврди дека вкупно во Тиквешијата биле убиени повеќе од 1.200 души, од кои во Кавадарци 363, во Неготино 263 и во Ваташа 89. Во Кавадарци биле изгорени над 60 куќи, а во Неготино една третина од вкупниот број куќи во градот. Најмногу настрадале селата Мрзен Ораовец, Фариш, Глишиќ, Ваташа, Марена, Куријата, Паликура, Рибарци, Манастирец и Шивец каде што имало и најмногу изгорени куќи. Според Васил Сеизов, вкупно во Тиквешијата биле изгорени повеќе од илјада куќи, околу 500 души, мажи, жени, деца и старци биле убиени, заклани и живи изгорени, околу 750 куќи во Неготино биле опожарени, а вкупно во Неготинска општина биле убиени околу 500 души, од кои само во градот Неготино 280 души.
http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=05C18...860B8EB9F8
26-09-2010, 04:05 PM
Reply
Paradigm Offline
Senior Member
****

Posts: 499
Joined: Feb 2010
Reputation: 12
#3



26-09-2010, 04:11 PM
Reply
Paradigm Offline
Senior Member
****

Posts: 499
Joined: Feb 2010
Reputation: 12
#4

Тиквешко Востание

[Image: tikvesko-vostanie.jpg]

На 19 јуни 2009 година се навршуваат точно 96 години од почнувањето на Тиквешкото востание. Ова востание претставува прв појавен облик на масовен отпор на македонскиот народ, во делот на Тиквешијата, против новиот, српски окупатор, кој го заменил неколкувековното турско ропство. Од денешен аспект, многу е важно, кога зборуваме за Тиквешкото востание од 1913 година да имаме чист историски пристап со цел да се согледаат причините за востанието, неговите стожери, нивните цели и последиците од истото по населението во тиквешкиот крај.

Ова затоа што порано, па дури и денес, овој настан во македонската историографија беше благо речено анатемисан, како последица на поранешното систематско и режимско квалификување на настаните од 19 – 26 јуни 1913 година како своевидна “врховистичка провокација” за бугарските национални интереси, каде најголема жртва бил македонскиот народ. Поради ваквите квалификации, македонската јавност (дури и историчарите) долго време не беше воопшто запозната подробно со ова востание.

Сепак, според спомените на самите учесници во востанието, како и според македонските историчари д-р Зоран Тодоровски, д-р Александар Апостолов, Петре Камчевски и други, ова востание има чист македонски карактер, односно тоа претставува народен отпор против политиката на новиот окупатор. Познато е дека со доаѓањето на Србите во Тиквешкиот крај, во меѓупериодот помеѓу двете Балкански војни, потполно била заменета дотогашната администрација, учителите и свештенството во овој крај со српска администрација, српски учители и свештеници. Сакајќи во целост да ја спроведат доктрината на Илија Гарашанин од 1844 година содржана во неговите “Начертанија”, веднаш новите власти пристапиле кон политиката на “србизирање” на локалното население, како и воведувањето на српскиот јазик како единствен официјален јазик. Нормално, оваа присилна политика била отфрлана од населението, по што следувале репресиите за најбунтовните, при што многумина биле затворени, тепани а неколку жени биле обесчестени од страна на српските офицери.

Новите власти спроведиле референдум за изјаснување на националната припадност на месното население, кои требало да дадат одговор на прашањето : “Дали си Србин”. Резултатите биле поразувачки за српските власти, односно речиси и да немало некој да не се декларирал како Србин. По ова, српската полиција го убила Александар Видов, член на ВМРО, и истакнат член на општинската управа во Кавадарци. Сурово била мачена и бабата Наца Пинџурова, мајка на револуционерот Димитар Пинџуров и баба на хародниот херој Страшо Пинџур. Овие своеволни постапки, како и претходните репресии врз населението, се смета како една од причините за кревањето на востанието.

Имено, подготовките за востанието траеле неколку месеци пред истото да избувне. Бил формиран Револуционерен штаб за раководење на востанието, во кој влегле истакнатите тиквешки војводи Мишо Шкартов, Дончо Лазаров, Коце Сеизов, Пано Измирлиев, како и Ристо Михов, Тасе Мурџев, Тодор Камчев, Димитар Пинџуров, Милан Анастасов и други. Посебно охрабрувачки за организаторите на востанието бил фактот што Околиското раководство на Кавадарци било известено дека четите на ВМРО на Васил Чакаларов, Петар Чаулев, Ѓакон Евстатиј, Ефтим Спространов, Милан Ѓурлуков се наоѓале на десниот брег на реката Вардар и се подговтвулале да се префрлат во Тиквешкиот регион, а големата чета на Христо Чернопеев била стационирана во близината на Неготино. Земајќи го предвид учеството на локалното население, потпомогнато со четите на ВМРО слободно можеме да кажеме дека овој настан има автохтон македонски карактер, и не претставува некаква провокација за туѓи интереси.

Востанието започнало на 19 јуни 1913 година. Вкупно биле вооружени околу 1000 востаници, од кои 200 биле обични граѓани кои земала пушка в раце, а останатите 800 биле комити од четите на ВМРО. Во борбите кои се воделе помеѓу организираното население потпомогнато со четите на ВМРО под водство на претходно споменатите војводи и помеѓу српската војска, биле ослободени Кавадарци, Неготино и околу 50 села во Тиквешката околија, кои се наоѓале од десната страна реката Вардар, од селото Паликура на север до Демир Капија на југ, и од Криволак на исток до Радња и Рожден на југозапад.
Градот Кавадарци бил слободен цели седум дена, од 19 до 26 јуни, а шест дена градот бил под власта на револуционераната управа и под заштита на востаниците. На општинската зграда во Кавадарци цели седум дена се веело тиквешкото револуционерно знаме на ВМРО од Илинденскиот период. Знамето подоцна било конфискувано од српските власти и однесено во Белградскиот архив, кој за време на бомбардирањето во 1941 година бил изгорен и со тоа знамето, како значаен свидетел на востанието изгорело.

Градот Неготино бил ослободен на 22 јуни 1913 година, од четите на Христо Чернопеев, Петар Чаулев и Панајот Каранфилов. Веднаш биле протерани српските власти и била воспоставена управа која ја преземала власта во свои раце.

Сепак, во екот на најжестоките борби и храброто опстојување на востаниците на своите борбени позиции, на четите на ВМРО им било наредено да се повлечат кон Радовиш, а на останатите во своите реони на дејствување. Со тоа, тиквешките востаници, заедно со четите на Чернопеев и на Чаулев, останале осамени против српските воени единици кои почнувале да се прегрупираат. На српската војска, на помош им доаѓаат четниците на Василие Трбиќ, Јован Бабунски и Јован Долгачот, а исто така и башибозукот на Јаја-ага. Со тоа соодносот на силите бил насразмерен во корист на српските сили. Навлегувајќи во тиквешките села, четниците и башибозуците на Јаја-ага извршиле невидени ѕверства, безмилосно пресметувајќи се со недолжното население. Немало место во кое не биле извршени мачења и ликвидации. Биле силувани многу жени, пљачкосување и запалени многу куќи и дуќани.

Соочени со невидените ѕверства и освети од страна на окупаторот, голем дел од населението почнало да се повлекува кон планинските села. Најголем дел од бегалците од Кавадарци и од соседните села се засолниле во селата на падините на Кожуф Планина, а оние од Неготино почнале да се повлекуваат кон Радовиш и Штип. Со тоа, Тиквешкото востание било крваво задушено. Многу недолжни луѓе биле убивани, мачени и затворени, а истата судбина ги снашла и бегалците по нивното враќање иако им било ветено “во името на крал Петар” од српската власт дека доколку се вратат нема да трпат никакви последици.
За последиците од Тиквешкото востание, различните извори, како што се оние на Карнегиевата комисија, Кирил Прличев, на Блажо Видов, Ангел Петров оперираат со разни бројки на жртви, измачувани луѓе, запалени куќи и села. Со сигурност можеме да кажеме дека населението од овој крај претрпело огромни загуби. Во востанието загинале повеќе од 1000 тиквешани, од кои на над 500 лица со сигурост им знаат имињата. Само како илустрација ќе наведеме дека 150 луѓе од Кавадарци биле врзани на колје во центарот на градот и биле оставени 30 часа на пеколното сонце. Потоа, овие луѓе заедно со уште 50 други кавадарчани, кај месноста Полјаната биле стрелани од српските окупатори. Треба да се нагласи дека поголемиот дел од жртвите се од Неготино и околните села. Исто така во Тиквешијата биле изгорени повеќе од 1000 куќи и биле запалени десетина села. Овие бројки зборуваат за карактерот на дејствата преземани за справување со локалното население.
26-09-2010, 04:14 PM
Reply
Paradigm Offline
Senior Member
****

Posts: 499
Joined: Feb 2010
Reputation: 12
#5

Quote:Петре Камчевски, директор на Музея в Кавадарци, пред Агенция “Фокус”.

Фокус:Г-н Камчевски, неотдавна отбелязахме 95 години от избухването на Тиквешкото въстание. С какво го свързвате?

Петре Камчевски: На 19 юни отбелязахме 95 години от Тиквешкото въстание, избухнало в Тиквешка област - Кавадарци, Неготино, Ваташа и другите по-големи населени места в Тиквешко. Причина за въстанието са насилията, извършвани от сръбските административни и военни власти в тиквешкия край. Те са изгонили всички свещеници от Тиквешко и на тяхно място довели сръбски свещеници. Изгонени са били и всички учители и са заменени със сръбски. Тези, които искали да останат, трябвало да отидат на курс в Белград да изучат сръбски език. Извършили са и много насилия - убит е един младеж - името му е Александър Видов, защото, когато го попитали как се чувства - дали като сърбин или не, той отговорил отрицателно, че не се чувства сърбин. Била е убита и майката на Димитър Пинджуров - Наса Пинджурова. Изнасилена е една млада невеста, Мария Тодорова, на втория ден след нейната сватба от един сръбски поручик, казва се Милан Крекович. Зарко Илиев от Ваташа са пребили и много други жители на Тиквешко.
Сформиран е щаб на въстанието от видни революционери от Тиквешко, които са участвали още в Илинденското въстание - Дончо Лазаров, Коце Сеизов, Тодор Камчев, около 20 видни македонски революционери - воеводи.
Началото на въстанието има голям успех. Изгонени са сръбските чиновници и писари от Кавадарци и на сградата на общината е било поставено тиквешкото революционно знаме от 1903 година.
След седем дни дошла голяма войска на Василе Тръбич, Йован Бабунски и други. Отсъствала помощта, която трябвало да окажат българските военни сили, които са били от другата страна на река Вардар. Въстаниците - около 200 на брой - са били оставени сами на себе си, заедно с четите на Христо Чернопеев и на Петър Чаулев. Те не можели да се справят с голямата сръбска войска. За кратко време само в Кавадарци са убити, простреляни, около 25 души, във Ваташа – 37 души... и е имало 545 убити от Тиквешко.
След това пристига Карнегиевата комисия от видни европейски учени, професори, барони от САЩ, Австрия, Германия, Франция, Великобритания и други. Те са установили, че бройката на загиналите в Тиквешкото въстание е била много по-голяма – предполага се, че над 1000 души са загинали в Тиквешкото въстание. Може би около двеста от тях, много от тях са били хвърляни живи в урвите. В село Кривовац имало кръв до глезените в чакалнята на железопътната гара... Толкова много. Телата на убитите са хвърляни в река Вардар.
Във вестник „Дневник” тази година имаше за пръв път след толкова време, на 19 юни, кратък репортаж - това означава, че полека лека и нашата общественост признават Тиквешкото въстание. Мислеше се, че е българска провокация и какво ли не, но лека-полека хората осъзнават, че е било едно въстание.

Фокус: Какво е известно за революционния щаб - Мише Шкартов, Лазар Бански и Христо Михов?

Петре Камчевски: И тримата са от Кавадарци. Има и хора от Ваташа – Димитър Пинджуров, и Неготино – Тодор Камчев. Щабът на въстанието е от тези три места – Кавадарци, Ваташа, Неготино.

Фокус: Известно ли ви е дали има народни песни, свързани с това въстание?

Петре Камчевски: За съжаление досега не съм чул да има песен за самото въстание. Има песен за Димитър Пинджуров, за Мишо Шкартов - като революционери и воеводи.

Фокус: Написали сте книга “Революционното движение в Тиквешията до бълканските войни” …

Петре Камчевски:Да, през 1995 година. Имам книга за Петър Христов Юруков - той е българин по произход, който се бори като революционер от Тиквешко, бил е воевода и в Крушевско, Прилепско. Загинал е през 1905 година. Написал съм книга за Тодор Камчев. Той е революционер от Неготино, за Никола Минчев. Имам написани около 12 - 13 книги до момента. Най-много те са за периода, свързан с Илинден – преди Илинден и след него.

Фокус: Каква е ролята на ВМРО в Тиквешкото въстание?

Петре Камчевски: Най-голямата. Защото всички революционери - членове на щаба на въстанието са били и членове на ВМРО.

Фокус: Как се гледаше доскоро на Тиквешкото въстание и как се гледа днес?

Петре Камчевски: Преди малко казах, на 19 юни за първи път във вестник “Дневник” имаше на днешния ден - станало е Тиквешкото въстание - от десетина реда. Иначе досега на Тиквешкото въстание се гледаше като на българска провокация, искрено казвам. Днес се гледа като на една реалност, като на нещо, което е оставило дълбока следа в историята на този край.

Фокус: Какви експонати, свързани с въстанието, имате в музея в Кавадарци?

Петре Камчевски: За съжаление революционното знаме изгоря. През 1941 година, когато е бомбардиран Белград от германци, е пострадал музеят в Белград, а с него и тиквешкото знаме. Няма почти нищо като експонати от това време - има само няколко фотографии и нищо повече. Имаме списъка на участниците в Тиквешкото въстание и това е.

Фокус: Какво е имало на знамето?

Петре Камчевски: В горната му част е имало надпис Тиквешки революционерен окръг. Под него пишело “Свобода или смърт”. Имало е една девойка. Жена, която държи развято знаме и е стъпила с единия крак върху тялото на убит турски войник. Знамето е правено от учителки от Кавадарци под ръководството на Пане Иванов, учител в Кавадарци, който е роден в Кюстендил.

Фокус: На 25 юни двете чети се оттеглят. Какво правят след това сръбските власти в тези градове, има ли репресии?

Петре Камчевски: Има много големи репресии. Изгорени са над 600 къщи и в Кавадарци, и във Ваташа и в Неготино. Най-много са в Неготино. Убити са 545 души.

На 19 юни ВМРО със знанието на български генерали вдига Тиквешкото въстание в тила на сръбската армия. За пет дни е освободен Кавадарци. Тиквешкото въстание от 1913 г. е първият масов въоръжен протест срещу сръбския режим в Тиквешко, Вардарска Македония. Избухва в Неготино, Кавадарци и с. Ваташа. Ръководи се от революционен щаб. Взето е решение въстанието да бъде обявено с навлизането на българските войски във Вардарска Македония. Поради разкриване на първата чета от сръбските власти въстанието избухва преди започването на Междусъюзническата война 1913 г. Двете чети нападат намиращите се в Неготино сръбски войски, прогонват ги и установяват в него българска власт. Оттам се отправят за Кавадарци и с. Ваташа, където водят неколкодневни сражения със сръбски четници.
Въстанието не се разширява над други селища в района, защото не идва помощ от българските войски.
На 25 юни четите се оттеглят от завзетите градове. В следващите дни въстаналите райони са подложени на жесток терор от сръбската власт.
През септември същата година избухва Охридско-Дебърското въстание, също срещу сръбските власти.
27-09-2010, 08:11 PM
Reply
ivan mihajlov Offline
Posting Freak
*****

Posts: 1,067
Joined: Feb 2010
Reputation: 8
#6

Добра тема но защо ги нема македонските Историчари за дебат ?Icon_wink
"Който ми каже дека не съм македонец ке му го скинам езикот, който ми каже дека не съм българин ке му секам главата"
Тодор Александров

"Македония без Българи огин ке я гори "
Иван Михайлов

27-09-2010, 08:39 PM
Reply